Ձեզ խաբում են, ոչ ոք չի գալու օգնության. գործիք մի դարձեք Թրամփի ձեռքին. Զեֆրի Սաքսի ուղերձը
– Պրոֆեսոր, մեր վերջին զրույցից ամիսներ են անցել, և աշխարհաքաղաքական իրավիճակն էլ ավելի է սրվել: Կցանկանայի անդրադառնալ մի քանի առանցքային ճակատների: Առաջինը, խոսենք Ուկրաինայից` հաշվի առնելով հանգամանքը, որ վերջին օրերին Ռուսաստանը բավականին ցավոտ հարվածներ հասցրեց Ուկրաինային, և տեղեկություններ ստացվեցին, որ Թրամփը Զելենսկու հետ հանդիպման ժամանակ նրան ուղարկել է Մոսկվա բանակցությունների նպատակով: Ըստ Ձեզ՝ ի՞նչ է սպասվում Ուկրաինային: Դուք արդյո՞ք շարունակում եք պնդել, որ Ռուսաստանը հաղթում է պատերազմում՝ հատկապես հաշվի առնելով տարբեր առաջարկներն ու նախագծային փաստաթղթերը, որոնք ժամանակ առ ժամանակ հայտնվում են սեղանին:
– Դե գիտեք, ես կարծում եմ՝ Ուկրաինայում մեզ խաղաղություն է անհրաժեշտ՝ հիմնված որոշակի հստակ սկզբունքների վրա: Ուկրաինան պետք է լինի չեզոք: Այն չպետք է անդամակցի ՆԱՏՕ-ին, քանի որ դրան դեմ է Ռուսաստանը, և դա, անկեղծ ասած, սպառնալիք է նրա համար: Ուկրաինայի անվտանգությունը պետք է կառուցվի հենց այս չեզոքության վրա, բայց այդ անվտանգությունը պետք է ներառական լինի ողջ տարածաշրջանի համար՝ հավասարապես ընդգրկելով Եվրոպան, Ուկրաինան և Ռուսաստանը: Ուստի ես կողմնակից եմ չեզոքությանը, ՆԱՏՕ-ի ընդլայնման դադարեցմանը, զինադադարին, ինչպես նաև բոլոր կողմերի այն հանձնառությանը, որ սահմանների որևէ փոփոխություն չպետք է արվի ուժի կիրառման միջոցով, այլ միայն դիվանագիտական ճանապարհով: Բացի այդ, շփման գիծը պետք է ապառազմականացվի, որպեսզի երկու կողմերն էլ հետ քաշեն իրենց զորքերը, և մարդիկ կարողանան առանց վախի, որոշակի անվտանգությամբ ու ապահովությամբ վերադառնալ իրենց բնականոն կյանքին:
– Կա՞ արդյոք հնարավորություն, որ պատերազմը շուտով ավարտվի:
– Դե, հնարավոր է, որ պատերազմը շուտով ավարտվի, բայց դինամիկան հակառակ ուղղությամբ է գնում, քանի որ Զելենսկու կառավարությունն ասում է, որ իր նպատակների հարցում զիջումներ չկան, և միևնույն ժամանակ՝ Ռուսաստանն ունի հրթիռային ուժի, անօդաչու թռչող սարքերի (ԱԹՍ) ուժի, գետնի վրա՝ հետևակային մարդկային ուժի գերակայություն: Ուստի, ես չեմ տեսնում, որ ռազմաճակատում իրավիճակն Ուկրաինայի օգտին է: Ուկրաինայի համար հաջող ռազմական ելք չեմ տեսնում: Կարծում եմ՝ եթե պատերազմը շարունակվի, Ուկրաինայի համար սա չափազանց ծանր ու ցավոտ ձմեռ է լինելու: Հենց սա է պատճառը, որ հորդորում եմ դադարեցնել պատերազմը՝ այն հանգուցալուծելով Ուկրաինայի չեզոքության վրա հիմնված քաղաքական կարգավորմամբ: Իմ խորին համոզմամբ՝ սա է առաջ շարժվելու խելամիտ ու բանական առաջընթացի ուղին, որը կապահովի բոլոր կողմերի անվտանգությունն ու կպաշտպանի մարդկային շահերը:
– Պրոֆեսոր, դիտարկելով Ռուսաստանի և Եվրոպայի միջև ներկա հարաբերությունների դինամիկան, տեսնո՞ւմ եք արդյոք լարվածության թուլացման և դիվանագիտության վերադարձի նշաններ, թե՞ գնում ենք դեպի ավելի մեծ առճակատում և պատերազմի հնարավոր ընդլայնում՝ Ուկրաինայի սահմաններից դուրս:
– Մենք, անկասկած, գնում ենք դեպի պատերազմի հավանական ընդլայնում, բայց դա կլինի պատերազմի կործանարար ընդլայնում: Եվրոպայում շատ է խոսվում պատերազմի մասին՝ պատերազմ Ռուսաստանի հետ, պատերազմ մինչև 2029 թվականը, պատերազմ 2027 թվականին… Սա այնպիսի խոսակցություն է, որով Եվրոպան զբաղվել է իր ողջ պատմության ընթացքում՝ վերջում հայտնվելով արյունահեղության մեջ: Եվրոպան պատերազմների շատ վատ պատմություն ունի:
Պատերազմի մասին հեշտությամբ են խոսում, հետո՝ հսկայական տառապանքներ կրում: Ես այնքան էլ տպավորված չեմ դարերի ընթացքում եվրոպական պետական կառավարման վարքագծով: Այն մեկը մյուսի հետևից դժբախտություններ է բերել: Այս եվրոպացիները պետք է խելքի գան: Նրանք չափազանց հեշտությամբ են խոսում պատերազմի մասին և չեն հասկանում, թե ինչ հետևանքներ է դա ունենալու:
– Պրոֆեսոր, քանի որ պետք է հակիրճ լինենք, թույլ տվեք անցնել Իրանին: Իրավիճակը շարունակում է մնալ խիստ բարդ: Իրանը շարունակում է ազդարարել դիվանագիտական լուծում գտնելու իր պատրաստակամության մասին, մինչդեռ Վաշինգտոնը պահպանում է՝ ինչպես ռազմական, այնպես էլ՝ տնտեսական ճնշումը: Ըստ Ձեզ՝ ո՞ւր է գնում իրավիճակը, և ինչի՞ է իրականում փորձում այս փուլում հասնել Միացյալ Նահանգներն Իրանի նկատմամբ իր ռազմավարությամբ:
– Միացյալ Նահանգները փորձում է հասնել գերիշխանության: Իրանը Միացյալ Նահանգների վասալ պետությունն էր 1953-ից մինչև 1979 թվականը: Իրանական հեղափոխությունից հետո Իրանն այլևս վասալ պետություն չէր, բայց ամերիկյան իշխանական կառույցը կարճ հիշողություն չունի: ԱՄՆ-ը դժգոհում է այն փաստից, որ Իրանը դուրս եկավ ամերիկյան կայսերական վերահսկողությունից, և նա ցանկանում է Իրանին ետ բերել: Սա շատ հստակ է: Իրանն ունի ԱՄՆ-ի այդ պահանջին դիմադրելու կարողություն, բայց մեծ գնով իր և իր հարևանների համար: Միևնույն ժամանակ, Միացյալ Նահանգները տառապում է իշխանության մոլուցքով:
Թրամփը ցանկանում է գերիշխանություն: Թրամփը ցանկանում է վերահսկողություն հաստատել Իրանի նկատմամբ: Նա այդպես է ասել: Նա ասել է, որ կմտածի Իրանը ոչնչացնելու մասին: Սրանք շատ տգեղ բաներ են:
Այս պատերազմը Միացյալ Նահանգների կողմից սանձազերծված ագրեսիայի պատերազմ է՝ Իրանին ամերիկյան կայսրություն վերադարձնելու համար: Ես ընդհանրապես չեմ սատարում այս պատերազմը: Կարծում եմ՝ սա հսկայական, չափազանց մեծ սխալ էր, որը շատ թանկ նստեց՝ ինչպես Իրանի ժողովրդի, այնպես էլ՝ ամբողջ աշխարհի մարդկանց վրա:
– Պրոֆեսոր, ամիսներ առաջ դուք Հայաստանին խորհուրդ էիք տալիս հեռու մնալ խոշոր տերությունների աշխարհաքաղաքական խաղերից: Այնուամենայնիվ, Հայաստանն ավելի հստակորեն է շարժվում դեպի արևմտյան օրակարգ, Հայաստանը ցանկանում է դիմել ԵՄ անդամակցության համար, թեև Եվրասիական տնտեսական միությունից ստանում է շոշափելի տնտեսական օգուտներ: Հիշեցնեմ, որ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը կոշտ ընտրության առաջ է կանգնեցրել Հայաստանին՝ կա՛մ մնում եք Եվրասիական տնտեսական միությունում, կա՛մ շարժվում եք դեպի ԵՄ, անընդունելի է երկու աթոռի վրա նստելու քաղաքականությունը: Հայաստանի նման փոքր երկրի համար ի՞նչ ռիսկեր է ստեղծում այս ընտրությունը: Ի՞նչ պետք է ակնկալի Հայաստանը, եթե ՀՀ իշխանությունները շարժվեն դեպի ԵՄ անդամակցություն:
– Հայաստանը պետք է շատ, շատ զգույշ լինի: Նայեք քարտեզին և դատողություն արեք: ԱՄՆ-ը չի փրկելու Հայաստանին, թեև հայերը կարող են այդպես կարծել: Եվրամիությունը չի փրկելու Հայաստանին, թեև հայերը կարող են նման հույսեր ունենալ: Զգո՛ւյշ եղեք: Դուք գտնվում եք Կովկասյան տարածաշրջանում: Դուք մոտ եք բազմաթիվ տարածաշրջանային տերությունների՝ Թուրքիային, Իրանին, Ռուսաստանին: Դուք ունեք բարդ օրակարգեր ունեցող հարևաններ:
Հավատալ, որ ԵՄ-ն կփրկի Հայաստանին, կներեք, բայց դա, ցավոք սրտի, ավելի շատ ցանկություն է, քան իրականություն, և ռազմավարական առումով մտածել, թե ԱՄՆ-ը կփրկի Հայաստանին, ճիշտ այն է, ինչին հավատում էր Ուկրաինան՝ «Լավ, մենք կռվելու ենք, որովհետև Միացյալ Նահանգները պաշտպանում է մեզ»: Պարզապես զգույշ եղեք: Հայաստանը պետք է խաղաղ ապրի իր հարևանների հետ: Դա պետք է լինի ամենաբարձր առաջնահերթությունը:
Հայաստանը մեծ քաղաքակրթություն է, ոչ միայն պարզապես երկիր, որպես քաղաքակրթություն՝ Հայաստանը սկիզբ է առնում միգուցե 10,000 տարի առաջ: Եղե՛ք զգույշ, եղե՛ք խելամիտ և մի՛ հավատացեք, թե հրաշքները գալիս են աշխարհի մյուս ծայրից: Միացյալ Նահանգներն ամբողջովին տարված է այլ գործերով ու հարցերով: Այն գերծանրաբեռնված է: Անշուշտ, կան ամերիկահայեր, որոնցով մենք հիանում ենք, բայց նրանք մեր երկրի մի փոքրիկ մասն են կազմում, և ամերիկացիների մեծ մասը գաղափար անգամ չունի, թե որտեղ է գտնվում Հայաստանը, և, ցավոք, չի էլ իմանալու։ Այնպես որ, զգույշ եղեք: Սա է իմ հիմնական խորհուրդը ձեզ:
– Պրոֆեսոր, Ձեզ համար պա՞րզ է, թե ինչո՞ւ է Հայաստանը ձգտում դիմել ԵՄ անդամակցության համար՝ հաշվի առնելով, թե որքան դժվար և հեռավոր է թվում իրական անդամակցությունը, և ինչ տնտեսական ու քաղաքական ռիսկեր է սա առաջացնում Հայաստանի համար:
– Դե, կարծում եմ՝ Հայաստանը ԵՄ անդամակցությունը դիտարկում է որպես մեծ մրցանակ, մի բան, որը կփրկի Հայաստանին, միգուցե կփրկի Հայաստանին Ռուսաստանից կամ այլ փորձանքներից: Բայց սա այնպիսի պատրանք է, որը համակում է գրեթե ցանկացած երկրի քաղաքականությունը, թե կա ինչ-որ կախարդական փայտիկ՝ հարևանությունը կամ բոլոր բարդությունները փոխելու համար:
Հայաստանն ապրում է աշխարհի ամենաբարդ ռեգիոններից մեկում, որը հազարավոր տարիներ շարունակ եղել է ամենավիճարկվող վայրերից մեկը: Անկասկած, դուք ունեք հզոր հարևաններ, սակայն դրանից բնավ չի բխում, թե Միացյալ Նահանգները կամ Եվրոպան ինչ-որ կերպ փրկիչ են լինելու Ձեզ համար: Պարզապես զգույշ եղե՛ք:
Իհարկե, փորձեք լավ հարաբերություններ ունենալ Եվրոպայի և Միացյալ Նահանգների հետ. ես դեմ չեմ դրան, բայց մի՛ մտածեք, թե դա ինչ-որ կերպ անվտանգություն է ապահովում Հայաստանի համար Ռուսաստանի, Թուրքիայի կամ Իրանի դեմ, կամ, որ այն բավարարում է Հայաստանի կարիքները Կենտրոնական Ասիայի կամ Չինաստանի հետ միջազգային հարաբերություններում: Միջավայրն իր էությամբ բարդ է, և այն չի լուծվելու որևէ կախարդական փայտիկով:
Ես կարծում եմ, որ Հայաստանի համար ամենակարևոր հարաբերությունները ձեր սեփական հարևանների հետ են՝ ունենալ խաղաղություն, ընդհանուր տնտեսական ռազմավարություն և Միջին միջանցք, որում Եվրոպայի և Չինաստանի միջև առևտուրը կարող է արդյունավետորեն տեղի ունենալ, և որում Հայաստանը կարող է տնտեսական հարաբերություններում նայել Արևելք, Արևմուտք, Հյուսիս և Հարավ: Հայաստանը պետք է առևտուր անի Ռուսաստանի հետ, պետք է առևտուր անի Իրանի հետ, պետք է առևտուր անի Չինաստանի հետ և պետք է առևտուր անի Եվրոպայի հետ: Հայաստանը չպետք է ընտրի միայն մեկին, որովհետև դա խելամիտ չի լինի:
– ՀՀ տարածքում ձևավորվելիք «Թրամփի ուղի»-ն ԱՄՆ ներկայություն կստեղծի Հայաստանում՝ Իրանի անմիջական հարևանությամբ, ինչի պատճառով էլ Թեհրանը երաշխիքներ է պահանջում Հայաստանի իշխանություններից։ Թույլ տվեք հարցը կոշտ ձևակերպել. արդյո՞ք Հայաստանի նման երկիրը կարող է իրատեսորեն թույլ չտալ Միացյալ Նահանգներին օգտագործել իր ներկայությունը Հայաստանում՝ ընդդեմ Իրանի։
– Իհարկե ոչ: Միացյալ Նահանգները Հայաստանը դիտարկում է որպես ամերիկյան ուժի գործիք, այլ ոչ թե որպես ինքնանպատակ։ Դրա համար նույնիսկ կա մի տգեղ բառ կամ տերմին, որը կոչվում է «աշխարհաքաղաքական հենակետ» (geopolitical pivot): Սա մի բառ է, որը Բժեզինսկին օգտագործում էր 1990-ականներին՝ նկատի ունենալով մի վայր, որը Ամերիկային չի հետաքրքրում, բայց որն օգտագործում է։ Այն օգտագործում է Ռուսաստանին կամ Իրանին թուլացնելու համար։ Ուկրաինան էլ էր նրա ցանկում, իրականում Ադրբեջանը ևս նրա այդ ցանկում էր, որովհետև Միացյալ Նահանգները Հարավային Կովկասը միշտ դիտարկել է որպես Ռուսաստանին կամ Իրանին մարտահրավեր նետելու վայր։
Ամենայն հարգանքով, բայց ասեմ՝ ցանկացած ճանապարհ, որի վրա Միացյալ Նահանգների նախագահը ցանկանում է դնել իր սեփական անունը, պետք է ընդունել որպես ԱՀԱԶԱՆԳ: Մենք երբեք չպետք է ունենանք մի նախագահ, ով իր անունն է դնում որևէ բանի վրա։ Սա ամբողջությամբ հակասում է քաղաքականության ողջամտությանը։ Եվ որ Հայաստանն ասի՝ մենք կունենանք «Թրամփի ուղի՞»… Աստված իմ, երբ Թրամփն ագրեսիվ պատերազմ է սանձազերծել Իրանի դեմ, ինչպե՞ս կարելի է ակնկալել, թե Իրանը գոհ կլինի «Թրամփի ուղուց»:
Մի մարդ, ով հայտարարում է, թե մտածում է Իրանը երկրի երեսից ջնջելու մասին: Ինչո՞ւ պետք է Հայաստանը կամավոր ներքաշվի նման իրավիճակի մեջ: Դա պարզապես անհավանական միամտություն կլինի:
Եվ պարոն Թրամփի ամբողջ մտածելակերպը, երբ նա ուզում է իր սեփական անունը դնել այդ ճանապարհի վրա… ո՞ւմ տեղն է նա իրեն դրել, ո՞վ է նա իրեն երևակայում՝ թագավոր Դոնա՞լդ: Դա այնքան տարօրինակ է, այնքան արտառոց: Իմ տեսանկյունից՝ դա ուղղակի զզվելի է։ Որպես ամերիկացի քաղաքացի՝ ես չեմ ուզում, որ իմ սեփական նախագահը վարվի միապետի, կայսրի կամ շահի պես: Ես ուզում եմ, որ իմ նախագահը գործի որպես սահմանադրական գործիչ: Եվ եթե Հայաստանում տեսնում եք, որ Միացյալ Նահանգների նախագահը ցանկանում է իր սեփական անունը դնել ինչ-որ բանի վրա, ու հետո էլ 99 տարվա իրավունք վերցնել դրա նկատմամբ… Դուք կատակո՞ւմ եք: Հերիք է, խնդրում եմ, եկեք հասուն մարդկանց պես մտածենք, անկեղծորեն, հատկապես, եթե սիրում ենք Հայաստանը, ինչպես որ ես եմ սիրում:
– Այսինքն՝ Դուք կարծում եք, որ «Թրամփի ուղին» աշխարհաքաղաքակա՞ն նախագիծ է։ Այն տնտեսապես շահութաբեր և կենսունակ նախագիծ չի՞ լինի Հայաստանի համար, քանի որ Հայաստանի իշխանությունները պնդում են, թե դրանից բազմաթիվ օգուտներ ենք ստանալու։
– Դե, առաջին բանը, որ նրանք պետք է հարցնեն, այն է, թե ինչո՞ւ է դրա վրա Թրամփի անունը, որովհետև հասուն մարդիկ իրենց այդպես չեն պահում։ Այնպես որ, սա առաջին հարցն է, որը ես կտայի։
– Այսինքն՝ Դուք շահութաբեր առևտրի որևէ հեռանկար չե՞ք տեսնում։
– Ես տեսնում եմ, որ Միացյալ Նահանգները դաժան ագրեսիայի պատերազմ է սանձազերծել ձեր հարևանի դեմ: Այն դեռևս գտնվում է այդ պատերազմի մեջ։ Թրամփը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի ամբիոնից հայտարարել է, որ ինքը դժվարին որոշում ունի. արդյոք նա պետք է Իրանը մեծ տերությո՞ւն դարձնի, թե՞ ոչնչացնի այդ երկիրը։ Ես կցանկանայի, որ Հայաստանի ժողովուրդն ինքն իրեն հարց տա՝ արդյո՞ք սա է ձեր դաշնակիցը։ Արդյո՞ք սա նա է, ում հետ դուք կապում եք ձեր ապագան: Սա այն հարցն է, որը ես կբարձրացնեի:
– Պրոֆեսոր, մի քանի ամիս առաջ ձեր հարցազրույցներից մեկում նշել էիք, որ ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը (ԿՀՎ) խաղեր է խաղում Հարավային Կովկասում և Հայաստանում։ Ի՞նչ նկատի ունեիք՝ դա ասելով, և ո՞րն է այդ վարչության նման գործունեության նպատակը։ Հիշեցնեմ, որ չորս տարի առաջ ԿՀՎ-ի նախկին տնօրեն Ուիլյամ Բըրնսն այցելել էր Հայաստան։ Այցը լայնորեն քննարկվեց, և միգուցե հենց այդ այցն էր, որ ուժեղացրեց ԿՀՎ-ի գործունեությունը Հայաստանում։
– Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների արտաքին քաղաքականությունն այն է, ինչը կոչվում է գերակայության, գերիշխանության կամ հեգեմոնիայի արտաքին քաղաքականություն: ԱՄՆ-ը այն գաղափարն ունի, որ պատերազմի մեջ է Ռուսաստանի և Չինաստանի դեմ, և, որ ինքը պետք է գերիշխի այդ երկու տերությունների նկատմամբ։ Եվ այդ նպատակին հասնելու համար ԱՄՆ-ը օգտագործում է հիբրիդային պատերազմի գործիքը, կիրառում է տնտեսական պատժամիջոցներ, օգտագործում է սպառնալիքներ, կաշառք և ռեժիմի փոփոխության գործողություններ: Այն միջամտում է այլ երկրների ընտրություններին, ռազմական բազաներ է տեղադրում աշխարհի 80 երկրներում և գնում պատերազմների, ինչպես Իրանի դեպքում՝ սկսված փետրվարի 28-ից:
Այսպիսով, սա հիբրիդային պատերազմ է՝ տնտեսական, ռազմական, բացահայտ, գաղտնի և ֆինանսական բաղադրիչներով։ Եվ, անշուշտ, ԿՀՎ-ն գործում է ձեր ողջ տարածաշրջանում և ամբողջ աշխարհում։ Եվ դա ամերիկյան արտաքին քաղաքականության գլխավոր ուժն է, որովհետև ԱՄՆ-ի նման կայսրության համար շատ ձեռնտու և հարմար է ունենալ սեփական կառավարության ստվերային՝ գաղտնի հատված: Այն, ճիշտ է, իրականում այնքան էլ գաղտնի չէ. բոլորն էլ տեսնում են դրա գործունեությունը, բայց պաշտոնապես ամեն ինչ հերքվում է նրանց կողմից: Ոչ ոք չի վերահսկում այն, ոչ ոք բացահայտ չի ասում, թե կոնկրետ ինչով է զբաղված ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը։ Այն հանրային դարձնելու կարիք էլ չկա, քանի որ այնտեղ ամեն ինչ խիստ գաղտնի է: Իսկ եթե հանկարծ ինչ-որ մեկը գաղտնազերծի տեղեկատվությունը, նրան մեծ գլխացավանքներ են սպասվում, մեծ խնդիրների մեջ է հայտնվում:
Ես որևէ ներքին տեղեկատվություն չունեմ։ Հավատացեք, ես պարզապես դրսից եմ հետևել սրան արդեն 50 տարի։ Բայց սա ամենուր տարածված երևույթ է: Եվ, բնականաբար, Հարավային Կովկասը վաղուց Միացյալ Նահանգների կողմից դիտարկվում է որպես ձեր հարևանների դեմ ուղղված ռազմավարական գործողությունների թատերաբեմ՝ ոչ թե Հայաստանի համար, այլ գլխավորապես Ռուսաստանի կամ Իրանի դեմ պայքարելու նպատակով:
– Պրոֆեսոր, քանի որ մենք 20 րոպե ունենք, եզրափակելով մեր զրույցը՝ կցանկանայի անդրադառնալ հայ հասարակությանը հուզող խորը մարդկային ողբերգությանը: Ե՛վ հայկական, և՛ երբեմն ադրբեջանական ղեկավարությունը խոսում է տարածաշրջանում ձևավորվող խաղաղության մասին։ Ըստ Ձեզ, ինչպե՞ս կարող ենք անկեղծորեն խոսել խաղաղության մասին, երբ տասնյակ հայ գերիներ, Լեռնային Ղարաբաղի ռազմական և քաղաքական ղեկավարությունն անօրինական կերպով պահվում են Բաքվի բանտում, երբ Բաքվի կողմից Հայաստանի նկատմամբ ճնշում է գործադրվում Սահմանադրությունը փոխելու համար, երբ պատմական նարատիվները, մեր ինքնությունն է խեղաթյուրվում նրանց կողմից, արշավ է հրահրվում հայկական եկեղեցու դեմ, երբ հակահայկական հռետորաբանությունն ու ատելության խոսքը շարունակվում են։ Իրական խաղաղությունն այս տե՞սքն ունի:
– Ոչ, խաղաղությունն այդպիսի տեսք չունի: Խաղաղությունն իրականում կարող է ծնվել միայն տարածաշրջանում համագործակցության միջոցով։ Ինչպես ասացի, և ինչպես գիտի Հայաստանում յուրաքանչյուր ոք, դուք 10,000 տարի շարունակ գտնվել եք հարուստ քաղաքակրթության կենտրոնում՝ լինելով աշխարհի ամենահին մշակույթներից մեկը։ Բայց դա գեղեցիկ տարածաշրջան է, և երկար ժամանակ խոշոր կայսրությունների կողմից այն պայքարի առարկա՝ կռվախնձոր է դարձել։
Կարծում եմ, որ գոյություն ունի ընդհանուր շահ. իրականում Վրաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ընդհանուր շահն է՝ անընդհատ չօգտագործվել դրսի կայսրությունների կողմից՝ ոչ Միացյալ Նահանգների, ոչ Ռուսաստանի, ոչ Իրանի, ոչ էլ այլ երկրների կողմից, այլ պետք է լինել անկախ, ինքնիշխան երկրներ: Հարցն այն է, թե ինչպես հասնել դրան։ Ես չեմ հավատում, թե դա պետք է արվի խաղեր խաղալով՝ ասելով՝ «Օ՜, հիմա մենք Եվրոպա ենք», «Օ՜, հիմա Միացյալ Նահանգներն է մեր դաշնակիցը», «Օ՜, հիմա մենք «Թրամփի ուղի» ունենք»։ Սա չի ապահովելու ձեր ապագան։
Այն, ինչը կարող է ապահովել ձեր ապագան, հարևանների հետ դիվանագիտությունն է։ Կարծում եմ, որ կա վեց երկիր, որոնք վճռորոշ են այդ դիվանագիտության մեջ. իհարկե, Հարավային Կովկասի երեք երկրները՝ Հայաստանը, Վրաստանը և Ադրբեջանը, և երեք խոշոր հարևանները՝ Թուրքիան, Ռուսաստանը և Իրանը։ Նրանցից ոչ մեկը չի գնալու։ Նրանցից ոչ մեկին չի կարող մի կողմ հրել Միացյալ Նահանգները կամ Ռուսաստանը: Մենք չենք ուզում, որ Հայաստանը դառնա պատերազմական գոտի՝ ունենալով «Թրամփի միջանցք» կոչվող մի բան, այն էլ՝ Աստված իմ, երբ Թրամփը պատերազմի մեջ է Իրանի հետ. խնդրում եմ, զգույշ եղեք:
Այնպես որ, նստեք, վարեք դիվանագիտություն, գիտնականների փոխանակում արեք, երիտասարդների փոխանակումներ, մշակութային միջոցառումներ, մարզական միջոցառումներ անցկացրեք։ Փորձեք գտնել խաղաղ կյանք հանուն ապագայի առաջ շարժվելու համար, բայց արեք դա հարևանների հետ միասին և հույս մի՛ դրեք 5000 կամ 10 000 մղոն հեռավորության վրա գտնվող ինչ-որ հրաշքի վրա։ Դա տեղի չի ունենա։
– Պրոֆեսոր, ըստ Ձեզ, ինչո՞ւ մեր գերիները դեռևս ազատ չեն արձակվում։
-Ես չգիտեմ, և ես ներգրավված չեմ դրանում: Բայց ձեր տարածաշրջանում մեծ լարվածություն կա: Իսկ նրանց ազատ արձակման հասնելու ձևն այդ լարվածությունը նվազեցնելն է: Դա դժվար աշխատանք է: Դա նշանակում է շատ երկխոսություն, ակտիվ դիվանագիտություն: Այն չի լուծվի ԱՄՆ-ի կամ ԵՄ-ի լծակների միջոցով: Այն պետք է լուծվի հենց ձեր սեփական հարևանության շրջանակում:
– Այսինքն՝ կարծում եք, որ խնդիրները պետք է լուծվեն մեր տարածաշրջանում՝ տարածաշրջանային պետությունների կողմի՞ց:
– Ճիշտ այդպես: Սա է հիմնական բանալին։
– Պրոֆեսոր, շնորհակալություն մեզ հյուրընկալվելու համար:
https://168.am/2026/10/06/2493486.html
https://www.youtube.com/watch?v=UyWck55JnFs
– Позвольте перейти к обстановке вокруг Ирана. Ситуация остается крайне сложной. Иран продолжает сигнализировать о своей готовности к дипломатическому урегулированию, в то время как Вашингтон сохраняет как военное, так и экономическое давление. Как Вы думаете, куда движется ситуация и чего на самом деле пытаются добиться Соединенные Штаты своей стратегией в отношении Ирана на данном этапе?
– Соединенные Штаты стремятся к гегемонии. Иран был вассальным государством США с 1953 по 1979 гг. После иранской революции Иран перестал быть вассальным государством, но американская властная структура не забывает об этом. Соединенные Штаты возмущены тем, что Иран вышел из-под американского имперского контроля, и хотят вернуть его обратно. Это совершенно ясно. Иран способен противостоять этому требованию США, но ценой больших потерь для себя и своих соседей. В то же время Соединенные Штаты страдают от одержимости властью.
Трамп хочет доминирования. Трамп хочет контролировать Иран. Он сам об этом говорил. Он говорил, что рассмотрит возможность уничтожения Ирана. Это очень неприятные вещи.
Эта война — агрессивная война, развязанная Соединенными Штатами с целью вернуть Иран в американскую империю. Я категорически не поддерживаю эту войну. Я считаю, что это была огромная, огромная ошибка, которая дорого обошлась иранскому народу, всем народам мира.
– Профессор, несколько месяцев назад Вы советовали Армении держаться подальше от геополитических игр крупных держав. Однако Армения всё чётче движется в сторону западной повестки дня, хочет подать заявку на членство в Евросоюз, хотя и получает ощутимые экономические выгоды от Евразийского экономического союза. Напомню, что Россия поставила Армению перед сложным выбором: либо оставаться в Евразийском экономическом союзе, либо двигаться к ЕС, политика "сидения на двух стульях" неприемлема. Какие риски создаёт этот выбор для такой небольшой страны, как Армения? Чего следует ожидать Армении, если армянские власти начнут движение в сторону членства в ЕС?
– Армении нужно быть очень-очень осторожной. Посмотрите на карту и сделайте выводы. США не спасут Армению, хотя армяне могут так думать. Европейский союз не спасет Армению, хотя армяне могут питать такие надежды. Будьте осторожны. Вы находитесь в Кавказском регионе. Вы близки ко многим региональным державам: Турции, Ирану, России. У вас есть соседи со сложными планами.
К сожалению, верить в то, что ЕС спасет Армению, — это скорее выдача желаемого за действительное, чем реальность. Стратегически полагать, что США спасут Армению, — это именно то, во что верила Украина: "Хорошо, мы будем бороться, потому что нас защищают Соединенные Штаты". Просто будьте осторожны. Армении необходимо жить в мире со своими соседями. Это должно быть наивысшим приоритетом.
Армения — великая цивилизация, а не просто страна. История армянской цивилизации, возможно, насчитывает 10 000 лет. Будьте осторожны, будьте мудры и не верьте, что чудеса приходят с другого конца света. Соединенные Штаты полностью поглощены другими делами и проблемами. Они перегружены. Конечно, есть американцы армянского происхождения, которыми мы восхищаемся, но они составляют лишь небольшую часть нашей страны, а большинство американцев понятия не имеют, где находится Армения, и, к сожалению, никогда не узнают. Поэтому будьте осторожны. Это мой главный совет вам.
– Понятно ли Вам, почему Армения стремится подать заявку на членство в ЕС, учитывая, насколько сложным и отдаленным представляется фактическое вступление, и с какими экономическими и политическими рисками это связано для Армении?
– Я думаю, Армения рассматривает членство в ЕС как великую награду, нечто, что спасет Армению, возможно, спасет Армению от России или других проблем. Но это иллюзия, которая пронизывает политику почти любой страны, иллюзия, что существует какая-то волшебная палочка, способная изменить ситуацию в соседних странах или решить все сложности.
Армения проживает в одном из самых сложных регионов мира, одном из самых спорных мест на протяжении тысячелетий. У вас, безусловно, есть могущественные соседи, но это не значит, что Соединенные Штаты или Европа каким-то образом станут вашими спасителями. Просто будьте осторожны.
Конечно, нужно стараться поддерживать хорошие отношения с Европой и Соединенными Штатами — я не против этого, но не стоит думать, что это каким-то образом обеспечит Армении безопасность от России, Турции или Ирана, или что это удовлетворит потребности Армении в международных отношениях со Центральной Азией или Китаем. Ситуация по своей сути сложная, и волшебная палочка не поможет ее решить.
Я считаю, что для Армении наиболее важны отношения со своими соседями: мир, общая экономическая стратегия и Срединный коридор, в рамках которого торговля между Европой и Китаем может эффективно осуществляться, и в рамках которого Армения может ориентироваться на Восток, Запад, Север и Юг в своих экономических отношениях. Армения должна торговать с Россией, с Ираном, с Китаем и с Европой. Армении не следует ограничиваться одним направлением, потому что это было бы неразумно.
– "Путь Трампа", который планируется создать на территории Армении, приведет к присутствию США в Армении, в непосредственной близости от Ирана, поэтому Тегеран требует гарантий от армянских властей. Позвольте мне задать вопрос прямо: может ли такая страна, как Армения, реально предотвратить использование Соединенными Штатами своего присутствия в Армении против Ирана?
– Конечно, нет. Соединенные Штаты рассматривают Армению как инструмент американской мощи, а не как самоцель. Именно поэтому существует такое неприятное понятие, как "геополитическая точка опоры" (geopolitical pivot). Этот термин использовал Бжезинский в 1990-х годах, имея в виду место, которое не интересует Америку, но которое она использует. Она использует его для ослабления России или Ирана. Украина также была в его списке, фактически Азербайджан тоже был в его списке, потому что Соединенные Штаты всегда рассматривали Южный Кавказ как место, где можно бросить вызов России или Ирану.
При всем уважении, любую дорогу, на которой президент Соединенных Штатов хочет поставить свое имя, следует воспринимать как сигнал бедствия. У нас никогда не должно быть президента, который ставит свое имя на чем угодно. Это полностью противоречит здравому смыслу в политике. А Армения говорит, что у нас будет «дорога Трампа»?… Боже мой, когда Трамп развязал агрессивную войну против Ирана, как мы можем ожидать, что Иран будет доволен «дорогой Трампа»?
Человек, который утверждает, что подумывает о том, чтобы стереть Иран с лица земли. Зачем Армении добровольно вмешиваться в такую ситуацию? Это было бы просто невероятно наивно.
И весь образ мышления мистера Трампа, когда он хочет поставить своё имя на этой дороге… кем он себя представляет, кем он себя воображает, королём Дональдом? Это так странно, так нелепо. С моей точки зрения, это просто отвратительно. Как гражданин Америки, я не хочу, чтобы мой президент вёл себя как монарх, император или шах. Я хочу, чтобы мой президент вёл себя как конституционная фигура. И если вы видите в Армении, что президент Соединенных Штатов хочет поставить своё имя на чём-то, а затем ещё и 99-летнее право на это… Вы шутите? Хватит, пожалуйста, давайте будем мыслить как взрослые, честно, особенно если мы любим Армению так же сильно, как я.
– Итак, вы считаете, что «путь Трампа» — это геополитический проект? Разве это не был бы экономически выгодный и жизнеспособный проект для Армении, учитывая, что армянские власти утверждают, что мы получим от него многочисленные выгоды?
– Ну, первое, о чём им следует спросить, это почему на нём имя Трампа, потому что так не поступают взрослые. Вот первый вопрос, который я бы задал.
– То есть вы не видите никаких перспектив для прибыльной торговли?
– Я вижу, что Соединенные Штаты развязали жестокую агрессивную войну против вашего соседа. И эта война продолжается до сих пор. Трамп заявил с трибуны Совета Безопасности ООН, что перед ним стоит сложный выбор: сделать Иран великой державой или уничтожить эту страну? Я бы хотел, чтобы народ Армении задал себе вопрос: является ли он вашим союзником? С кем вы связываете свое будущее? Вот вопрос, который я хотел бы поднять.
– Профессор, несколько месяцев назад в одном из ваших интервью вы упомянули, что Центральное разведывательное управление США (ЦРУ) играет в игры на Южном Кавказе и в Армении. Что вы имели в виду, и какова цель такой деятельности этого агентства? Позвольте напомнить, что четыре года назад бывший директор ЦРУ Уильям Бернс посетил Армению. Этот визит широко обсуждался, и, возможно, именно он усилил деятельность ЦРУ в Армении.
– Внешняя политика Соединенных Штатов Америки – это так называемая внешняя политика доминирования, господства или гегемонии. Соединенные Штаты придерживаются идеи, что они находятся в состоянии войны с Россией и Китаем и что они должны доминировать над этими двумя державами. И для достижения этой цели Соединенные Штаты используют инструмент гибридной войны, применяют экономические санкции, используют угрозы, подкуп и операции по смене режимов. Они вмешиваются в выборы других стран, размещают военные базы в 80 странах мира и ведут войны, как в случае с Ираном, которая началась 28 февраля.
Итак, это гибридная война, включающая экономические, военные, открытые, тайные и финансовые компоненты. И, конечно же, ЦРУ действует в вашем регионе и по всему миру. И это главная сила американской внешней политики, потому что для такой империи, как Соединенные Штаты, очень выгодно и удобно иметь теневую, скрытую часть собственного правительства. Однако на самом деле это не так уж и секретно: все видят его деятельность, но официально все отрицается. Никто его не контролирует, никто открыто не говорит, чем именно занимается Центральное разведывательное управление США. Нет необходимости предавать это огласке, потому что все там строго засекречено. И если вдруг кто-то рассекретит информацию, у него будут большие проблемы, он попадет в большие неприятности.
У меня нет никакой инсайдерской информации. Поверьте, я просто наблюдаю за этим со стороны уже 50 лет. Но это широко распространенное явление. И, естественно, Южный Кавказ уже давно рассматривается Соединенными Штатами как театр стратегических операций против своих соседей, не ради Армении, а в первую очередь для борьбы с Россией или Ираном.
– Профессор, поскольку у нас есть 20 минут, в завершение нашей беседы я хотел бы затронуть глубокую человеческую трагедию, которая затрагивает армянское общество. И армянское, и иногда азербайджанское руководство говорят о формировании мира в регионе. На ваш взгляд, как мы можем искренне говорить о мире, когда десятки армянских заключенных, военное и политическое руководство Нагорного Карабаха незаконно содержатся в бакинской тюрьме, когда Баку оказывает давление на Армению с целью изменения Конституции, когда исторические нарративы, наша идентичность искажаются ими, когда ведется кампания против Армянской церкви, когда продолжается антиармянская риторика и разжигание ненависти? Разве настоящий мир выглядит так?
– Нет, мир так не выглядит. Мир может по-настоящему родиться только благодаря сотрудничеству в регионе. Как я уже сказал, и как всем в Армении известно, вы на протяжении 10 000 лет находились в центре богатой цивилизации, одной из древнейших культур в мире. Но это прекрасный регион, и долгое время он был камнем преткновения, камнем раздора между великими империями.
Я думаю, что существует общий интерес – фактически, общий интерес Грузии, Армении и Азербайджана – не быть постоянно эксплуатируемыми внешними империями, не Соединенными Штатами, не Россией, не Ираном, не какой-либо другой страной, а быть независимыми, суверенными государствами. Вопрос в том, как этого достичь. Я не считаю, что это следует делать, играя в игры, говоря: «О, теперь мы Европа», «О, теперь Соединенные Штаты – наш союзник», «О, теперь у нас есть путь Трампа». Это не обеспечит ваше будущее.
Что может обеспечить ваше будущее, так это дипломатия с соседями. Я думаю, что в этой дипломатии решающую роль играют шесть стран: конечно же, три страны Южного Кавказа: Армения, Грузия и Азербайджан, и три крупных соседа: Турция, Россия и Иран. Ни одна из них не отступит. Ни одну из них нельзя оттеснить Соединенными Штатами или Россией. Мы не хотим, чтобы Армения превратилась в зону боевых действий с так называемым «коридором Трампа», и, о Боже, когда Трамп воюет с Ираном, пожалуйста, будьте осторожны.
Так что сядьте, займитесь дипломатией, организуйте научные обмены, молодежные обмены, культурные мероприятия, спортивные мероприятия. Постарайтесь обрести мирную жизнь ради движения вперед в будущем, но делайте это вместе со своими соседями и не полагайтесь на какое-то чудо за 5000 или 10000 миль отсюда. Этого не произойдет.
– Профессор, по вашему мнению, почему наших заключенных до сих пор не освобождают?
— Я не знаю и не имею к этому отношения. Но в вашем регионе очень напряженная обстановка. И способ разрядить ее — это снизить это напряжение. Это сложная работа. Это означает много диалога, активную дипломатию. Это не решится с помощью рычагов влияния США или ЕС. Это нужно решить внутри вашего собственного региона.
– Итак, вы считаете, что проблемы должны решаться в нашем регионе, региональными государствами?
– Верно. Это главный ключ.
Комментариев нет:
Отправить комментарий