ՎԱՀԵ ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ. «ԱՄՆ-Ն, ՑԱՆԿՈՒԹՅԱՆ ԴԵՊՔՈՒՄ ԱՆԳԱՄ, ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՉՈՒՆԻ ԽԱԽՏԵԼ ՍԵՓԱԿԱՆ ՕՐԵՆՔԸ»
Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո աշխարհը ճանաչեց երեք պետություն՝ Հայաստան, Լեհաստան, Ֆինլանդիա։ Եվ Հայաստանը խորհրդային հանրապետություններից միակն էր, որը ոչ միայն ճանաչվեց միջազգային հանրության, Ազգերի լիգայի, ԱՄՆ-ի կողմից, այլև Հայաստանի սահմանների հարցով Ազգերի լիգան հատուկ հանձնաժողով ստեղծեց, որը պիտի որոշեր հայ-ադրբեջանական սահմանը, ինչը և կատարվեց 1920 թվականի փետրվարի 24-ին՝ Ազգերի լիգայի խորհրդի կողմից։ Հայաստանը առաջին պետությունն էր, որի սահմաններին անդրադարձավ Ազգերի լիգան:
***
Հայաստանը մինչև Խորհրդային Միության կազմ մտնելը հանդիսանում էր միջազգային հանրության կողմից ճանաչված պետություն՝ իր սահմաններով։ Այս մասին step1.am-ի հետ զրույցում ասաց հասարակական գործիչ Վահե Գասպարյանը (լուսանկարում)։
Նրա խոսքերով՝ շատերն այնպես են ներկայացնում, թե 1991 թվականի սահմանները հետխորհրդային աշխարհը ճանաչել է, և դա վերաբերում է բոլոր հետխորհրդային հանրապետություններին։ Եվ Ալմա-Աթայի հռչակագիրը, որն անդադար մեջբերվում է, հենց այդ հիմար թեզի վրա է հիմնված։ Մինչդեռ իրականությունը լրիվ այլ է։
«Միջազգային իրավունքում կա երկու սկզբունք։ Առաջին սկզբունքը լատիներեն կոչվում է uti possidetis juris՝ ստացիր այն, ինչ որ ունեիր։ Այսինքն՝ այն երկրները, այն ժողովուրդները, որոնք գաղութացումից առաջ չեն ունեցել ճանաչված պետություններ, գաղութանալուց և անկախանալուց ավտոմատ կերպով իրանց գաղութի սահմանները դառնում են պետական սահման։ Օրինակ՝ Ղազախստան, Ուզբեկստան, Մոլդովա, Բելառուս, Ուկրաինա, Ադրբեջան, Վրաստան… Բացի Հայաստանից, դրանց բոլորի և Բալթյան երկրների վրա սկզբունքը տարածվում է։ Այդ դեպքում, այո, 1991 թվականի իրանց սովետական հանրապետությունների սահմանները ավտոմատ դառնում են պետական սահման», - ասաց Վահե Գասպարյանը։
Նրա կարծիքով՝ սահմանների ճանաչման երկու քաղաքակիրթ, խաղաղ և նորմալ ձև կա։ Առաջինը, երբ պետությունները բանակցում են և պայմանավորվում, ճանաչում են միմյանց սահմանը։ Երկրորդը, երբ պետությունները չեն կարողանում լեզու գտնել, դիմում են միջազգային իրավարարին՝ արբիտրին, որը պիտի այդ վիճելի սահմանը ճանաչի։
«Հայաստանի պարագայում և հայ-ադրբեջանական, և հայ-թուրքական սահմանը ճանաչվել է հենց արբիտրի միջոցով, որովհետև Հայաստանը ոչ Ադրբեջանի, ոչ Թուրքիայի հետ չի կարողացել նորմալ, խաղաղ ձևով լուծել սահմանի հարցը։ Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո աշխարհը ճանաչեց երեք պետություն՝ Հայաստան, Լեհաստան, Ֆինլանդիա։ Եվ Հայաստանը խորհրդային հանրապետություններից միակն էր, որը ոչ միայն ճանաչվեց միջազգային հանրության, Ազգերի լիգայի, ԱՄՆ-ի կողմից, այլև Հայաստանի սահմանների հարցով Ազգերի լիգան հատուկ հանձնաժողով ստեղծեց, որը պիտի որոշեր հայ-ադրբեջանական սահմանը, ինչը և կատարվեց 1920 թվականի փետրվարի 24-ին՝ Ազգերի լիգայի խորհրդի կողմից։ Իսկ Ազգերի լիգայի խորհուրդը դա ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի իրավանախորդն էր, դրա մեջ մտնում էին Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Իտալիան և Ճապոնիան։ Եվ Ազգերի լիգայի խորհրդի ստեղծված հատուկ հանձնախումբը որոշեց հայ-ադրբեջանական սահմանը, համաձայն որի՝ Արցախը, Գարդմանքը և Նախիջևանը Հայաստանի անքակտելի մաս ճանաչվեցին։ Ի դեպ, Հայաստանը առաջին պետությունն էր, որի սահմաններին անդրադարձավ Ազգերի լիգան», - նշեց Վահե Գասպարյանը։
Հայ-թուրքական սահմանը որոշվեց Վիլսոնյան իրավարար վճռով, Վիլսոնին իրավարար դառնալու խնդրանքով դիմեցին և Ազգերի լիգան, և Հայաստանի կառավարությունը, և Օսմանյան կայսրության ղեկավարությունը՝ սուլթանը։ 1920 թվին սուլթանը դեռ համարվում էր իշխանություն, դեռ քեմալականներին չէին ճանաչել։
«Հետևաբար, Հայաստանը Խորհրդային Միության կազմ մտնելուց առաջ հանդիսանում էր ճանաչված, անկախ պետություն։ Ի դեպ՝ Ազգերի լիգայի որոշումը կցվել է որպես հավելված իրավարար վճռին։ Այսինքն՝ երբ մենք ասում ենք՝ Վիլսոնյան իրավարար վճիռ, մենք նկատի ունենք և՛ հայ-թուրքական, և՛ հայ-ադրբեջանական սահմանը», - հավելեց Գասպարյանը։
Նրա վկայությամբ՝ իրավարար վճիռները ընդհանրապես հանդիսանում են միջազգային իրավունքի բարձրագույն փաստաթուղթ, որը վաղեմության ժամկետ չունի, բեկման, բողոքարկման ենթակա չէ և պարտադիր է կիրառման համար։ Եվ մնացած բոլոր ակտերը՝ միջպետական և ներպետական, ստորադաս են։
«Փաստորեն Հայաստանը մինչև Խորհրդային Միության կազմ մտնելը հանդիսանում էր միջազգային հանրության կողմից ճանաչված պետություն՝ իր սահմաններով։ Հետևաբար, Հայաստանի պարագայում այդ uti possidetis juris սկզբունքը չի գործում։ Հայաստանի պարագայում գործում է այլ սկզբունք, որը լատիներեն կոչվում է ex injuria jus non oritur, այսինքն՝ ապօրինությունը չի տալիս իրավունք», - ասաց Գասպարյանը։
Հայաստանը, նրա խոսքերով, Խորհրդային Միության մաս դարձավ ապօրինության հետևանքով՝ այսինքն ագրեսիայի, զավթման կամ օկուպացիայի և բռնազավթման կամ անեքսիայիմ հետևանքով։ Հետևաբար, Հայաստանի ներկա սահմանները դրանք սահմաններ են, որոնք հետևանք են ապօրինության, ագրեսիայի, անեքսիայի և օկուպացիայի։ Ուստի դրանք չեն կարող ճանաչվել որպես օրինական սահմաններ։
«Ասվածիս վառ ապացույցն այն է, որ բառացիորեն այսօր Հայաստանի այսպես կոչված անկախության օրվա կապակցությամբ (ինչու՞ այսպես կոչված, որովհետև ՀՀ անկախության օրը մայիսի 28-ն է) ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն շնորհավորական ուղերձի մեջ օգտագործել է regaining բառը, regaining՝ այսինքն վերականգնում։ Դիվանագիտական լեզվով այդ մեկ բառով մեզ կարող է հսկայական իմաստ և ուղերձ հղվել։ Այդ մի բառով ԱՄՆ-ն մեզ ասում է՝ «դուք եղել եք ճանաչված պետություն մինչև ԽՍՀՄ բռնակցումը և դուք ձեռք եք բերել անկախություն ոչ թե 1991-ին, այլ 1918-ին։ Ձեռք եք բերել անկախություն, որը ճանաչվել է աշխարհի կողմից, և սահմանները ճանաչվել են։ Եվ ԱՄՆ-ն դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատել Հայաստանի Հանրապետության հետ 1920 թվականի ապրիլի 23-ին։ Նույնիսկ դեսպանատունը բաց է պահել մինչև 1933 թվականը, երբ որ արդեն 13 տարի Հայաստանի Հանրապետությունը գոյություն չուներ։ Եվ հիմա ԱՄՆ-ն մեզ ասում է Մարկո Ռուբիոյի շուրթերով՝ «դուք միայն վերականգնեցիք ձեր անկախությունը»։ Սա շատ խորը իմաստ է պարունակում։ Այսինքն՝ ասում է՝ «դուք վերականգնեցիք ձեր անկախությունը, որը ստացել էիք 1918-ին, հետևաբար նաև հետագայում դուք պիտի վերականգնեք ձեր սահմանները դեօկուպացիայի միջոցով»։ Հայաստանի պարագայում գործում է դեօկուպացիայի սկզբունքը, որովհետև, ըստ միջազգային իրավունքի, անկախությունը վերականգնելու ժամանակ պետությունը իրավունք ունի պահանջել վերականգնել իր օրինական սահմանները, որը ինքը ունեցել է մինչև բռնազավթումը», - նշեց մեր զրուցակիցը։
Ըստ Վահե Գասպարյանի՝ ԱՄՆ-ն մեզ հասկացնում է, որ ինքը ելնելու է պատմական և իրավական այդ փաստից իր հետագա քաղաքականության մեջ։ «Ի դեպ՝ ԱՄՆ իրավարար վճռի տակ դրված է ոչ միայն Վիլսոնի ստորագրությունը, այլև ԱՄՆ մեծ կնիքը՝ Great Seal of the USA։ Իսկ ԱՄՆ մեծ կնիքը երբ որ դրվում է, տվյալ փաստաթուղթը ստանում է ԱՄՆ ներքին օրենքի ուժ՝ Law of the Land։ Եվ ԱՄՆ-ն, ամենայն ցանկությամբ հանդերձ, նույնիսկ իրավունք չունի խախտել իր օրենքը։ Որպես ապացույց բերեմ մի փաստ՝ 1927 թվականին ԱՄՆ Սենատը մերժեց ստորագրել փոքր Լոզանի պայմանագիրը 90-ից ավել «դեմ» ձայներով, և սենատորները իրենց ելույթներում ասում էին, որ՝ մենք ունենք որոշում, որի տակ դրված է մեր իսկ նախագահի ստորագրությունը և ԱՄՆ մեծ կնիքը, մենք իրավունք չունենք դա խախտելու։ Հետևաբար, ԱՄՆ-ն առ այսօր չի ճանաչել ներկայիս հայ-թուրքական սահմանը», - հավելեց նա։
Վահե Գասպարյանի համոզմամբ՝ մնում է, որ մենք դա հասկանանք, գիտակցենք և գործենք ըստ այդմ։ «Ես ավելին քան վստահ եմ, որ արմատական աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների և նոր ստեղծվելիք աշխարհակարգի համատեքստում Վիլսոնյան իրավարար վճիռը կյանքի է կոչվելու վերջապես, ըստ այդմ լուծվելու է հայկական հարցը և դրա բաղկացուցիչ մասը հանդիսացող Արցախի հարցը։ Եվ այն, որ Մարկո Ռուբիոն այս տարի իր շնորհավորական ուղերձի մեջ օգտագործում է «վերականգնում» բառը, հուշում է մեզ այն, որ այդ պահը շատ մոտ է, այլապես ինքը այս տարի այդ բառը չէր օգտագործի», - ասաց նա։
https://step1.am/blog/2026/09/21/50219/
Այսպես կոչված «Ալմա-Աթայի հռչակագրում» խորհրդային սահմանների մասին խոսք անգամ չկա։ Հայ փորձագետները կոչ են անում պետական մակարդակով դադարեցնել այդ հռչակագրի կեղծումը ․ հայտարարություն
Կարդալ ավելին․
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/09/blog-post_04.html
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/08/blog-post_967.html
***
1920 Թ. ՓԵՏՐՎԱՐԻ 24-ԻՆ ՆԱԽԻՋևԱՆՆ ՈՒ ԱՐՑԱԽԸ ՃԱՆԱՉՎԵՑԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄԱՍ
Ի գիտություն բոլոր տգետների և թերուսների. Հայաստանի ու Ադրբեջանի սահմանների հարցում գոյություն ունի միայն մեկ լեգիտիմ ժամանակակից քարտեզ. դա Ազգերի Լիգայի քարտեզն է, որի որոշումները դեռ ոչ ոք չի չեղարկել: Մնացած բոլոր քարտեզները բացարձակապես անօրինական են...
Կարդալ ավելին․
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/02/1920-1920-o-20.html
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/08/2020-2023.html
***
VAHE GASPARYAN: "THE UNITED STATES, WITH ALL ITS DESIRE, HAS NO RIGHT TO VIOLATE ITS OWN LAW"
After the collapse of the Russian Empire, the world recognized three states: Armenia, Poland and Finland. And Armenia was the only Soviet republic that was recognized not only by the international community, the League of Nations and the United States, but also the League of Nations created a special commission on the borders of Armenia, which was supposed to determine the Armenian-Azerbaijani border, which was done on February 24, 1920 by the Council of the League of Nations. Armenia became the first state whose borders were defined by the League of Nations.
https://step1.am/blog/2026/09/21/50219/
The so-called "Alma Ata Declaration" does not even mention the Soviet borders. Armenian experts urge to stop falsification of this declaration at the state level - statement
Read more:
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/09/blog-post_04.html
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/08/blog-post_967.html
***
ON FEBRUARY 24, 1920, NAKHICHEVAN AND KARABAKH WERE RECOGNIZED AS PART OF ARMENIA: FACTS
For the information of all the ignoramuses and hillbillies: there is only one legitimate modern map on the issue of the borders of Armenia and Azerbaijan – this is the map of the League of Nations, whose decisions have not yet been canceled. All other cards are absolutely illegal...
Read more:
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/02/1920-1920-o-20.html
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/08/2020-2023.html
***
ВАГЕ ГАСПАРЯН: «США, ПРИ ВСЁМ ЖЕЛАНИИ, НЕ ИМЕЮТ ПРАВА НАРУШАТЬ СОБСТВЕННЫЙ ЗАКОН»
После распада Российской империи мир признал три государства: Армению, Польшу и Финляндию. И Армения была единственной из советских республик, которая была признана не только международным сообществом, Лигой Наций и Соединенными Штатами, но и Лига Наций создала специальную комиссию по вопросу границ Армении, которая должна была определить армяно-азербайджанскую границу, что и было сделано 24 февраля 1920 года Советом Лиги Наций. Армения стала первым государством, границы которого были определены Лигой Наций.
***
До вступления в Советский Союз Армения была государством, признанным международным сообществом, и её границы были известны. Об этом заявил общественный деятель Ваге Гаспарян (на снимке) в интервью step1.am.
По его словам, всё преподносится так, будто постсоветский мир признал границы 1991 года, и это относится ко всем постсоветским республикам. А Алма-Атинская декларация, которую постоянно цитируют, основана на этом крайне глупом тезисе. Между тем реальность совершенно иная.
«В международном праве существуют два принципа. Первый принцип по-латински называется uti possidetis juris — «возьми то, что имеешь». То есть, для тех стран, тех народов, которые не имели признанных государств до колонизации, после колонизации и обретения независимости границы их колонии автоматически становятся государственными границами. Например, в случае с Казахстаном, Узбекистаном, Молдовой, Беларусью, Украиной, Азербайджаном, Грузией… За исключением Армении, этот принцип применим ко всем этим странам и прибалтийским государствам. В этом случае, да, границы советских республик в 1991 году автоматически становятся государственными границами», — сказал Ваге Гаспарян.
По его словам, существует два цивилизованных, мирных и нормальных способа признания границ. Первый — это когда государства проводят переговоры и достигают соглашения, признав границы друг друга. Второй — когда государства не могут найти общий язык и обращаются к международному арбитру, который обязан признать спорную границу.
«В случае с Арменией арбитр признал как армяно-азербайджанскую, так и армяно-турецкую границы, поскольку Армения не смогла урегулировать пограничный вопрос ни с Азербайджаном, ни с Турцией нормальным, мирным путем. После распада Российской империи мир признал три государства: Армению, Польшу и Финляндию. И Армения была единственной из советских республик, которая была признана не только международным сообществом, Лигой Наций и Соединенными Штатами, но и Лига Наций создала специальную комиссию по вопросу границ Армении, которая должна была определить армяно-азербайджанскую границу, что и было сделано 24 февраля 1920 года Советом Лиги Наций. Совет Лиги Наций был предшественником Совета Безопасности ООН, в его состав входили Великобритания, Франция, Италия и Япония. Специальная комиссия, созданная Советом Лиги Наций, определила армяно-азербайджанскую границу, согласно которой Арцах (Карабах), Гардманк и Нахиджеван были признаны неотъемлемой частью Армении. Кстати, Армения стала первым государством, границы которого были определены Лигой Наций», — отметил Ваге Гаспарян.
Армяно-турецкая граница была определена Арбитражным решением Вильсона. Президента США Вильсона пригласили стать арбитром как Лига Наций, так и правительство Армении, и руководство Османской империи, султан. В 1920 году именно султан считался государственной властью, кемалисты ещё не были признаны.
«Поэтому Армения была признанным независимым государством ещё до присоединения к Советскому Союзу. Кстати, решение Лиги Наций было приложено к арбитражному решению в качестве протокола. То есть, когда мы говорим об арбитражном решении Вильсона, мы имеем в виду как армяно-турецкую, так и армяно-азербайджанскую границу», — добавил Гаспарян.
По его словам, арбитражные решения, как правило, являются высшими актами международного права, не имеющими срока давности, не подлежащими отмене, обжалованию и обязательными к применению. А все остальные акты, межгосударственные и внутригосударственные, являются вторичными.
«Фактически до вступления в Советский Союз Армения была признанным международным сообществом государством со своими границами. Поэтому в случае Армении принцип uti possidetis juris не применяется. В случае Армении действует другой принцип, который на латыни называется ex injuria jus non oritur, то есть беззаконие не дает права», — сказал Гаспарян.
Нынешние границы Армении — это границы, являющиеся следствием неправовой агрессии, аннексии и оккупации. И они не могут быть признаны законными границами.
«Ярким доказательством моих слов является то, что буквально сегодня, по случаю так называемого Дня независимости Армении (почему так называемого, потому что День независимости Армении — 28 мая), госсекретарь США Марко Рубио в своем поздравительном послании использовал слово «восстановление» — regaining. На дипломатическом языке одно это слово может передать нам огромный смысл и мессидж. Этим словом США говорят нам: «Вы были признанным государством, и вы получили независимость не в 1991 году, а в 1918 году. Вы получили независимость, признанную миром, и ваши границы были признаны. И США установили дипломатические отношения с Республикой Армения 23 апреля 1920 года. Они даже сохраняли посольство открытым до 1933 года, хотя Республика Армения не существовала уже 13 лет. А теперь США говорят нам устами Марко Рубио: «Вы лишь восстановили свою независимость». И это имеет очень глубокий смысл. Иными словами, там говорится: «Вы восстановили свою независимость, которую получили в 1918 году, поэтому в будущем вы должны восстановить также свои границы путем деоккупации». В случае Армении применяется принцип деоккупации, поскольку, согласно международному праву, при восстановлении независимости государство имеет право требовать восстановления своих законных границ, которые существовали до оккупации.
По словам Ваге Гаспаряна, США дают нам понять, что в своей будущей политике они будут исходить из этого исторически и правового факта. «Кстати, под арбитражным решением США стоит не только подпись Вильсона, но и Большая печать США. А когда ставится Большая печать США, данный документ приобретает силу внутреннего закона США. И США, при всем желании, не имеют права нарушать собственный закон. В качестве доказательства приведу факт: в 1927 году Сенат США отказался подписать малый Лозаннский договор более чем 90 голосами «против», и сенаторы в своих речах говорили, что есть решение, под которым стоит подпись нашего президента и Большая печать США, и мы не имеем права его нарушать. Поэтому США до сих пор не признают нынешнюю армяно-турецкую границу», — добавил он.
По словам Ваге Гаспаряна, нам остается лишь понять это, осознать и действовать соответственно. «Я более чем уверен, что в контексте радикальных геополитических изменений и нового мирового порядка, который предстоит выстроить, наконец-то будет исполнено арбитражное решение Вильсона, согласно которому Армянский вопрос, в том числе вопрос Арцаха, являющийся его неотъемлемой частью, будут урегулированы. А тот факт, что Марко Рубио использует слово «восстановление» в своем поздравительном послании в этом году, напоминает нам, что этот момент близок, иначе он бы не использовал это слово в этом году», — сказал он.
https://step1.am/ru/2026/09/21/44278/
В «АЛМА-АТИНСКОЙ ДЕКЛАРАЦИИ» НЕТ ДАЖЕ СЛОВА О СОВЕТСКИХ ГРАНИЦАХ - АРМЯНСКОМУ НАРОДУ ЛГУТ
В так называемой «Алма-Атинской декларации» нет даже слова о советских границах. Армянские эксперты призывают остановить фальсификацию этой декларации на государственном уровне - заявление
Подробнее:
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/09/blog-post_04.html
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/08/blog-post_967.html
***
24 ФЕВРАЛЯ 1920 ГОДА НАХИДЖЕВАН И КАРАБАХ БЫЛИ ПРИЗНАНЫ ЧАСТЬЮ РЕСПУБЛИКИ АРМЕНИЯ: ФАКТЫ
К сведению всех невежд и деревенщин: существует только одна легитимная современная карта по вопросу границ Армении и Азербайджана – это карта Лиги Наций, решения которой еще никто не отменял. Все остальные карты абсолютно незаконны…
Подробнее:
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/02/1920-1920-o-20.html
