ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒՄ ԵՆ ԾԱՂՐԵԼ ՈՒ ՀԵՏԱՊՆԴԵԼ ԱՐՑԱԽՑԻՆԵՐԻՆ. ՆՈՐ ՓԱՍՏԵՐ
Հայկական լրատվամիջոցները շարունակում են նյութեր հրապարակել ցեղասպանություն վերապրած և Հայաստանում ապաստան գտած Արցախի մեր հայրենակիցների նկատմամբ ՀՀ իշխանությունների կողմից իրականացվող նոր հետապնդումների բազմաթիվ փաստերի մասին, եթե "ապաստան" բառն ընդհանրապես տեղին է այս համատեքստում: Շատ արցախցիներ դառնությամբ ասում են. "Այն տպավորությունն ունենք, որ եկել ենք ոչ թե Հայաստան, այլ Ադրբեջան": Խոսքը ՀՀ հասարակ քաղաքացիների մասին չէ, ովքեր իրենց համեստ կարողությունների շրջանակներում հնարավորին չափ օգնություն են ցուցաբերում արցախցի քույրերին ու եղբայրներին։ Խոսքը Հայաստանի իշխանությունների մասին է, որոնք չեն դադարում ընդգծված ծաղրանքով հետապնդել ամեն ինչ կորցրած արցախցիներին՝ կարծես ինչ-որ արտաքին պատվեր կատարելով ու ստիպելով նրանց հեռանալ Հայաստանից։ Այդ հոդվածներից մեկը ներկայացնում ենք ձեր ուշադրությանը:
***
Դավիթ Հովհաննիսյան. Կարևոր է, որ արցախցիները գնան իրենց իրավունքների և արդարադատության հետևից
Արցախից բռնի տեղահանված հազարավոր մարդիկ շարունակում են պայքարել իրենց հիմնական սոցիալական իրավունքների համար Հայաստանում: Նպաստներից զրկվելը, աշխատանքային փորձի չճանաչելը, պետական ծրագրերին մուտք գործելու դժվարությունները և դատարանների միջոցով արդարադատություն փնտրելու անհրաժեշտությունը դարձել են նրանց առօրյա իրականության մաս։
Փաստաբան և «Իրավաբանական կենտրոն» իրավաբանական ընկերության հիմնադիր-տնօրեն Դավիթ Հովհաննիսյանը Step1.am-ի հետ կիսվեց արցախցիների հետ կապված առավել հաճախ հանդիպող իրավական խնդիրներով, առկա պաշտպանության մեխանիզմներով և իրավունքները պաշտպանելուց չհանձնվելու կարևորությամբ։
— Ի՞նչ հարցերով են արցախցիներն ամենից հաճախ դիմում դատարան, և որքանո՞վ է արդյունավետ առկա դատական պրակտիկան։
— Հարկադիր տեղահանումից ի վեր արցախցիները բախվել են մի շարք մարտահրավերների: Ամենատարածվածներից մեկը իրավահաստատող իրավունքների վերականգնումն ու ուղղումն է, քանի որ համապատասխան պետական մարմինները պահանջում են, որ բոլոր փաստաթղթերը լիովին համապատասխանեն միմյանց՝ Հայաստանի քաղաքացիություն ստանալու համար։
Այդ փաստաթղթերը փոփոխելու կամ վերականգնելու համար ներքին տեղահանված անձինք պետք է դիմեն ՀՀ արդարադատության նախարարության Քաղաքացիական ռեգիստրի գործակալությանը: Սակայն այս գործընթացը բավականին երկարատև է: Խնդիրը դեռևս արդիական է մնում։
Հրապարակված պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ 2020 թվականից ի վեր մոտ 137,000 մարդ ստիպված է եղել տեղափոխվել Արցախից Հայաստան։
Երկրորդ ամենատարածված խնդիրը աշխատանքային ստաժի ճանաչումն է։ Այս հարցը մասամբ լուծվել է ՀՀ կառավարության 2025 թվականի թիվ 665 որոշմամբ, սակայն խնդիրը մեծ մասամբ մնում է չլուծված։ Մարդիկ տարիներ շարունակ աշխատել են Արցախում և ակնկալում էին, որ իրենց աշխատանքային ստաժը կճանաչվի, սակայն պարզվել է, որ շատ դեպքերում այն չի ճանաչվում։ Արդյունքում, նրանք ստիպված են լինում վերականգնել աշխատանքային ստաժը դատարանների միջոցով՝ հաճախ ենթարկվելով երկարատև և բարդ դատական գործընթացների։
Հիմնական խնդիրը ծագում է 1992-2014 թվականների աշխատանքային ստաժի ճանաչման հետ կապված, քանի որ աշխատանքային գրքույկից բացի, անձը պետք է ներկայացնի նաև սոցիալական ապահովագրության վճարների վկայական։ Սակայն դա անհնար է, քանի որ Արցախում այս հարցերով պատասխանատու համապատասխան մարմինը այլևս չի գործում։ Մենք տեսել ենք դեպքեր, երբ անհատները չեն կարողացել զինվորական կենսաթոշակ ստանալ հենց այս պատճառով։
Այս խնդիրների մեջ են մտնում սոցիալական նպաստների և բնակարանային ծրագրերի հետ կապված հարցերը։ Օրինակ՝ անհատը կարող է 2020 թվականին գտնվել է Արցախից դուրս՝ ուսման կամ այլ պատճառներով, կամ ընտանիքը կարող է տեղափոխվել էր Ռուսաստանի Դաշնություն 2020 թվականից անմիջապես հետո, որտեղ ունեցել է երեխաներ։ Հայաստան վերադառնալուց հետո այդ երեխաները չեն ներառվել համապատասխան պետական ծրագրում։
Նման դեպքերում անձի համար կարևոր է ապացուցել իր բռնի տեղահանությունը Արցախից: Դրա համար նա կարող է ներկայացնել տարբեր ապացույցներ, ինչպիսիք են Արցախում աշխատանքի մասին ապացույցները, բանկային քաղվածքները, երեխաների դպրոց հաճախելը հաստատող փաստաթղթերը և այլ նյութեր:
Բոլոր ներքին տեղահանված անձինք ներառված են Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության կողմից պահպանվող համապատասխան տվյալների բազայում:
Նմանատիպ խնդիրներ են առաջանում բնակարանային ծրագրում, որը ներկայումս Արցախի բնակիչների համար իրականացվող ամենախոշոր սոցիալական ծրագիրն է:
Կան քաղաքացիներ, որոնք չեն կարողանում վարկեր ստանալ, քանի որ գտնվում են վարկային “սև ցուցակներում” և համարվում են անվստահելի վարկառուներ:
Այս բոլոր դատական գործերի թիվը հասնում է հազարների:
Ներկայումս դատարանները գործում են ծայրահեղ ճնշման տակ: Դատական վարույթների տևողությունը հիմնականում պայմանավորված է դատական համակարգի ծանրաբեռնվածությամբ: Այնուամենայնիվ, կարևոր է, որ արդարադատությունը իրականացվի ողջամիտ ժամկետում, քանի որ եթե գործը չափազանց ուշանում է, արդարադատության հասկացությունն ինքնին սկսում է կորցնել իր իմաստը:
— Կարո՞ղ են արցախցիները ստանալ անվճար իրավաբանական խորհրդատվություն և իրավաբանական օգնություն։ Ու՞ր պետք է դիմեն։
— Անվճար իրավաբանական խորհրդատվություններ են կազմակերպվել արցախցի տեղահանված բնակիչների համար՝ իրենց իրավունքները պաշտպանելու և առաջացող ցանկացած իրավական խնդիր լուծելու համար։
Մեր իրավաբանական կենտրոնն այժմ անվճար իրավաբանական խորհրդատվություն է տրամադրում։
Զաքյան փողոցի 7/2 հասցեում, Փաստաբանների պալատի շենքում, ևս գործում է հանրային պաշտպանի գրասենյակ։ Նման գրասենյակներ գործում են ամբողջ ՀՀ-ում, և տեղահանված քաղաքացիները կարող են կապ հաստատել նրանց հետ և ստանալ ոչ միայն խորհրդատվություն, այլև անվճար իրավաբանական ծառայություններ։
— Ի՞նչ խորհուրդ կտաք արցախցի տեղահանված այն անձանց, ովքեր համոզված են, որ իրենց իրավունքները խախտվել են, բայց վստահ չեն՝ դիմե՞լ դատարան կամ որտեղի՞ց սկսեն։
— Կարևոր է, որ մարդը հասկանա, թե կոնկրետ որ իրավունքն է խախտվել և ինչ քայլեր պետք է ձեռնարկվեն խնդիրը լուծելու համար։ Ըստ էության, չկան իրավական խնդիրներ, որոնք հնարավոր չէ լուծվել։ Պարզապես անհրաժեշտ է ճիշտ մոտենալ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործին։
Ցավոք, հասարակության մեջ իրավական գրագիտության մակարդակը ներկայումս բավականին ցածր է մնում։ Հետևաբար, այս ոլորտում անհրաժեշտ է համակարգված աշխատանք։
Սակայն այս ամենից անկախ, անկասկած, կարևոր է, որ մարդիկ հետևողականորեն պաշտպանեն իրենց իրավունքները և հասնեն իրավական արդարադատության, որի իրավունքը ունեն։ Արդեն կան հազարավոր նման օրինակներ։
Ալվարդ Գրիգորյան 12:15 17.07.2026
***
ВЛАСТИ АРМЕНИИ ПРОДОЛЖАЮТ ИЗДЕВАТЬСЯ И ПРЕСЛЕДОВАТЬ АРЦАХЦЕВ: НОВЫЕ ФАКТЫ
Армянские СМИ продолжают публиковать материалы о многочисленных фактах новых издевательств властей Армении над нашими соотечественниками из Арцаха (Нагорного Карабаха), которые пережили геноцид и обрели пристанище в Армении, если слово "пристанище" вообще уместно в данном контексте. Многие арцахцы с горечью говорят: "Такое ощущение, что мы прибыли не в Армению, а в Азербайджан". Речь не о простых гражданах Армении, которые оказывают посильную помощь братьям и сестрам из Арцаха в рамках своих скромных возможностей. Речь о властях Армении, которые с подчёркнутым издевательством не прекращают преследовать потерявших всё арцахцев, словно выполняя какой-то внешний заказ и заставляя их уехать из Армении. Одну из таких статей представляем вашему вниманию.
***
Давид Ованнисян: Крайне важно, чтобы арцахцы обращались за защитой своих прав и добивались справедливости
Тысячи вынужденно перемещенных из Арцаха людей продолжают бороться за свои базовые социальные права в Армении. Отказ в выплатах, непризнание трудового стажа, сложности с доступом к государственным программам и необходимость добиваться справедливости через суд стали частью их повседневной реальности.
Адвокат, директор-учредитель юридической фирмы «Юридический центр» Давид Ованнисян поделился с Step1.am, с какими правовыми проблемами арцахцы сталкиваются чаще всего, какие механизмы защиты доступны и почему важно не отказываться от защиты своих прав.
— С какими проблемами вынужденно перемещенные арцахцы чаще всего обращаются в суд и насколько эффективна сложившаяся судебная практика?
— С момента вынужденного перемещения жители Арцаха столкнулись с целым рядом проблем. Одной из наиболее распространенных является проблема восстановления и исправления правоустанавливающих документов, поскольку для получения гражданства Республики Армения соответствующие государственные органы требуют, чтобы все документы полностью соответствовали друг другу.
Для внесения изменений в эти документы или их восстановления вынужденно перемещенные лица должны обращаться в Агентство записи актов гражданского состояния при министерстве юстиции Армении. Однако этот процесс является достаточно длительным. Проблема по-прежнему остается актуальной.
Согласно опубликованным официальным данным, с 2020 года из Арцаха в Армению вынужденно переместилось порядка 137 тысяч человек.
Второй по распространенности проблемой является признание трудового стажа. Этот вопрос был частично урегулирован постановлением Правительства Республики Армения № 665 от 2025 года, однако в целом проблема до сих пор остается нерешенной. Люди долгие годы работали в Арцахе и рассчитывали, что их трудовой стаж будет засчитан, однако впоследствии выясняется, что он не признается. В результате они вынуждены восстанавливать свой трудовой стаж через суд, зачастую проходя длительные и сложные судебные процедуры.
Основная проблема возникает при признании трудового стажа за период с 1992 по 2014 годы, поскольку, помимо трудовой книжки, человек должен представить также справку о социальных отчислениях. Однако сделать это невозможно, так как соответствующее ведомство, занимавшееся этими вопросами в Арцахе, фактически больше не функционирует. В нашей практике были случаи, когда человек именно по этой причине не смог оформить военную пенсию.
К числу следующих проблем относятся вопросы, связанные с социальными выплатами и программами жилищного обеспечения. Например, человек в 2020 году мог находиться вне Арцаха в связи с обучением или по иной причине, либо семья сразу после 2020 года переехала в Российскую Федерацию, где у семьи родились дети. После возвращения в Армению эти дети не были включены в соответствующую государственную программу.
В подобных случаях крайне важно, чтобы человек смог доказать факт своего вынужденного перемещения из Арцаха. Для этого он может представить различные доказательства, например справку о работе в Арцахе, банковскую выписку, документы, подтверждающие посещение детьми школы, и другие материалы.
Все вынужденно перемещенные лица включены в соответствующую базу данных, которую ведет Служба миграции и гражданства.
Аналогичные проблемы возникают и в рамках программы жилищного обеспечения, которая в настоящее время является крупнейшей социальной программой, реализуемой для жителей Арцаха.
Есть граждане, которые не могут получить кредит, поскольку находятся в кредитных «черных списках» и считаются ненадежными заемщиками.
Количество всех перечисленных судебных дел исчисляется тысячами.
Сегодня суды работают в условиях чрезвычайной перегруженности. Длительность правовых регулировок основном связана с высокой загруженностью судебной системы. Однако очень важно, чтобы правосудие осуществлялось в разумные сроки, поскольку если рассмотрение дела чрезмерно затягивается, само понятие правосудия начинает терять свой смысл.
— Могут ли арцахцы получить бесплатную юридическую консультацию и помощь адвоката? Куда им следует обращаться?
— Для вынужденно перемещенных жителей Арцаха организована бесплатная юридическая консультация для защиты их прав и решения возникших правовых проблем.
В настоящее время наш «Юридический центр» предоставляет бесплатные юридические консультации.
Также, по адресу ул. Закяна, 7/2, в здании Палаты адвокатов действует офис общественного защитника. Такие офисы работают по всей территории Республики Армения, и вынужденно перемещенные граждане могут обратиться туда и бесплатно получить не только консультации, но и юридические услуги.
— Что бы Вы посоветовали тем вынужденно перемещенным жителям Арцаха, которые убеждены, что их права были нарушены, но не знают, стоит ли обращаться в суд и с чего следует начать?
— Очень важно, чтобы человек понимал, какое именно его право было нарушено и какие меры необходимо предпринять для решения возникшей проблемы. По сути, не существует юридических вопросов, которые невозможно решить. Необходимо лишь правильно подойти к каждому конкретному случаю.
К сожалению, уровень правовой грамотности в обществе в настоящее время остается достаточно низким. Поэтому необходимо системно работать в этом направлении.
Но, несмотря на все это, безусловно, крайне важно, чтобы люди обращались за защитой своих прав и добивались положенной им правовой справедливости. И подобных примеров уже насчитываются тысячи.
Алвард Григорян 11:27 17.07.2026
***
THE ARMENIAN AUTHORITIES CONTINUE TO MOCK AND PERSECUTE THE PEOPLE OF ARTSAKH: NEW FACTS
The Armenian media continues to publish materials about numerous facts of new bullying by the Armenian authorities against our compatriots from Artsakh (Nagorno-Karabakh), who survived the genocide and found refuge in Armenia, if the word "refuge" is at all appropriate in this context. Many residents of Artsakh bitterly say: "It seems that we arrived not in Armenia, but in Azerbaijan." We are not talking about ordinary citizens of Armenia who provide all possible assistance to their brothers and sisters from Artsakh within their modest means. We are talking about the Armenian authorities, who with exaggerated mockery do not stop persecuting the people of Artsakh who have lost everything, as if fulfilling some kind of external order and forcing them to leave Armenia. We present one of these articles to your attention.***
David Hovhannisyan: It is extremely important that the people of Artsakh seek protection of their rights and seek justice
Thousands of internally displaced people from Artsakh continue to fight for their basic social rights in Armenia. Denial of payments, non-recognition of work experience, difficulties with access to government programs, and the need to seek justice through the courts have become part of their daily reality.Lawyer, Founding Director of the law firm "Law Center" David Hovhannisyan shared with Step1.am what legal problems do the people of Artsakh face most often, what protection mechanisms are available and why it is important not to give up defending their rights.
— What problems do internally displaced people of Artsakh most often go to court with and how effective is the current judicial practice?
— Since the moment of forced displacement, the residents of Artsakh have faced a number of problems. One of the most common problems is the restoration and correction of title documents, since in order to obtain citizenship of the Republic of Armenia, the relevant state authorities require that all documents fully comply with each other.
To make changes to these documents or restore them, internally displaced persons should contact the Civil Registration Agency under the Ministry of Justice of Armenia. However, this process is quite lengthy. The problem still remains relevant.
According to published official data, about 137 thousand people have been forced to move from Artsakh to Armenia since 2020.
The second most common problem is the recognition of work experience. This issue was partially resolved by the Decree of the Government of the Republic of Armenia No. 665 dated 2025, but the problem still remains unresolved. People have been working in Artsakh for many years and expected that their work experience would be counted, but later it turns out that it is not recognized. As a result, they are forced to restore their work experience through the courts, often going through lengthy and complex court procedures.
The main problem arises when recognizing work experience for the period from 1992 to 2014, since, in addition to the workbook, a person must also provide a certificate of social contributions. However, it is impossible to do this, since the relevant department dealing with these issues in Artsakh is actually no longer functioning. In our practice, there have been cases when a person was unable to apply for a military pension for this reason.
The following issues include issues related to social benefits and housing programs. For example, in 2020, a person could be outside of Artsakh due to education or for another reason, or the family moved to the Russian Federation immediately after 2020, where the family had children. After returning to Armenia, these children were not included in the relevant state program.
In such cases, it is extremely important that a person can prove the fact of his forced displacement from Artsakh. To do this, he can provide various evidence, for example, a certificate of employment in Artsakh, a bank statement, documents confirming the children's attendance at school, and other materials.
All internally displaced persons are included in the relevant database maintained by the Migration and Citizenship Service.
Similar problems arise within the framework of the housing program, which is currently the largest social program implemented for the residents of Artsakh.
There are citizens who cannot get a loan because they are on credit "black lists" and are considered unreliable borrowers.
The number of all listed court cases is in the thousands.
Today, the courts are operating under conditions of extreme congestion. The duration of legal regulations is mainly related to the high workload of the judicial system. However, it is very important that justice is administered within a reasonable time, because if the case is excessively delayed, the very concept of justice begins to lose its meaning.
— Can the people of Artsakh get free legal advice and assistance from a lawyer? Where should they apply?
— Free legal advice has been organized for internally displaced residents of Artsakh to protect their rights and resolve legal problems.
Currently, our "Law Center" provides free legal advice.
There is also a public defender's office at 7/2 Zakyan Street in the building of the Chamber of Lawyers. Such offices operate throughout the territory of the Republic of Armenia, and internally displaced citizens can apply there and receive not only consultations, but also legal services for free.
— What advice would you give to those forcibly displaced residents of Artsakh who are convinced that their rights have been violated, but do not know whether to go to court or where to start?
— It is very important that a person understands exactly which of his rights has been violated and what measures need to be taken to solve the problem. In fact, there are no legal issues that cannot be resolved. It is only necessary to approach each specific case correctly.
Unfortunately, the level of legal literacy in society currently remains quite low. Therefore, it is necessary to work systematically in this direction.
But despite all this, of course, it is extremely important that people seek protection of their rights and achieve the legal justice they deserve. And there are already thousands of similar examples.
Alvard Grigoryan 12:15 17.07.2026
https://step1.am/blog/2026/07/17/48176/
***
NADEIN-RAYEVSKY: "THE ARMENIAN ARMY HAS NOT HELPED KARABAKH. IT WAS AN ORDER FROM YEREVAN"
Read more:
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/06/blog-post_13.html
