«ԱՐՑԱԽԸ ՄԵՐ ԱԶԳԻ ՕՐԱԿԱՐԳԻՆ ՎՐԱՅ ԱՌԱՋՆԱՀԵՐԹ ՏԵՂ ՊԵՏՔ Է ԳՐԱՒԷ». ԱՐԱՄ Ա ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՈԻՂԵՐՁԸ
Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա-ն Արցախի Հանրապետության հռչակման 35-ամյակի առթիվ ողերձ է հղել։
«Ազգեր անցեալին կը նային, անցեալի իրագործումներով կը հպարտանան, անցեալի թերութիւններուն կը գիտակցին, սակայն միշտ ապագան աւելի ամուր հիմերու վրայ կերտելու գիտակցութեամբ, յանձնառութեամբ ու տեսլականով։ Հետեւաբար անցեալը պէտք չէ դառնայ անցած, այլ՝ վերանորոգ հաւատքով ու նպատակասլաց կամքով ապագային բացուելու ու քալելու ամուր վճռակամութեան վերահաստատման առիթ ու յիշեցում։
Այս հայեցակէտով հարկ է մօտենալ Արցախի Հանրապետութեան անկախութեան։ Ազգերու պատմութեան մէջ պայմանները միշտ փոփոխական են։ Աշխարհաքաղաքական շահերու դասաւորումը՝ միշտ յարափոփոխ։ Պէտք է հեռու մնալ կաղապարուած մտածողութենէ, տեսական յղացքներէ, ինչպէս նաեւ տուեալ ժամանակի շահերու ու մօտեցումներու պարտադրանքներէ։ Հաւատքին միախառնելով յոյսը եւ զայն թրծելով ամուր կամքով, հարկ է քալել դէպի ապագայ։
Այսօր, երբ յետադարձ ակնարկով կը նշենք Արցախի Հանրապետութեան անկախութեան օրը, առաջին հերթին եկէք յիշենք մեր բոլոր նահատակները, որոնք իրենց արիւնը թափեցին ի խնդիր Արցախի անկախութեան վերականգնման։ Եկէք նաեւ յիշենք Արցախի անկախութեան առաւել ամրապնդման համար գործած ու ծառայած մեր ղեկավարները, որոնք այսօր կը տառապին Պաքուի բանտերուն մէջ։
Արդարեւ, չի բաւեր միայն յիշել, հարկ է զայն վերածել պայքարի՝ ի խնդիր Արցախի անկախութեան վերականգնման, արցախահայութեան վերադարձի իրաւունքներու վերահաստատման եւ Արցախի քաղաքական բանտարկեալներուն շուտափոյթ ազատագրման։
Ըսած ենք, կը կրկնենք եւ մի՛շտ պիտի ըսենք, թէ Արցախի անկախութիւնը պատմութեան փոշիներուն տակ թաղուած չէ։ Ան մեր ազգի օրակարգին վրայ առաջնահերթ տեղ պէտք է գրաւէ՝ որքան ալ փորձենք իրապաշտութեան պիտակին ետին անցեալի էջը նկատենք փակուած։
Վա՛յ այն ազգին, որ ինքզինք կը բանտարկէ ներկայ շահերու նեղ սահմաններուն մէջ՝ ծածկուած իրապաշտութեան քօղին ետին։ Պատմութեան թատերաբեմին վրայ կը մնան այն ազգերը, որոնք իրենց ներկան կը տեսնեն անցեալով ամրագրուած եւ ապագայի տեսլականով հզօրացած ու կը քալեն յառաջ՝ վերանորոգ հաւատքով ու յոյսով։
Այսպէ՛ս եղած է մեր ազգը։
Այ՛ս է պատգամը Արցախի Հանրապետութեան անկախութեան։ Մնանք ականջալուր ու հաւատարիմ մեր պատմութենէն, հին թէ նոր, մեզի փոխանցուած սրբազան պատգամներուն», - ասվում է ուղերձում։
https://oragir.news/hy/material/2026/09/02/206973
***
Արցախի ժողովուրդն ունի վերադարձի իրավունք և այդ իրավունքը պետք է հարգվի․ Խաչատրյան
ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության քարտուղար Արթուր Խաչատրյանը գրել է.
«1991 թվականի սեպտեմբերի 2-ին, քանդվող Սովետական Միության և իր անկախությունը հռչակած Ադրբեջանի ֆոնին Արցախի խորհրդարանը հռչակեց Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) Հանրապետության ծնունդը։
Անկախության հռչակման գործընթացը լիովին համապատասխանում էր Սովետական Միության գործող օրենսդրությանը, ինչպես նաև ՄԱԿ և ԵԱՀԿ հիմնարար սկզբունքներին։
Ի դեպ, Սովետի Սահմանադրական վերահսկողության կոմիտեն (Комитет конституционного надзора СССР) Արցախի Հանրապետության հռչակումը հակասահմանադրական չէր համարել, ի տարբերություն, օրինակ, Ադրբեջանի խորհրդարանի կողմից Արցախի ինքնավարության լուծարման որոշման։
Այսօր Արցախը՝ օկուպացված, Արցախի ժողովուրդը՝ էթնիկ զտման ենթարկված։
Սակայն սա դեռ չի նշանակում, որ ստատուս քվոն վերջնական դատավճիռ է։
Ո՛չ։ Արցախի ժողովուրդն ունի վերադարձի իրավունք և այդ իրավունքը պետք է հարգվի»:
https://oragir.news/hy/material/2026/09/02/207018
***
Հայաստանի ղեկավարությունը հանդես է գալիս ՄԱԿ-ի դատարանի հայանպաստ որոշման դե՞մ
Պարոն Փաշինյան,
Ինչպես Ձեզ հայտնի է, 2023 թ. նոյեմբերի 17-ին Հաագայում տեղաբաշխված Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր դատական մարմնի՝ Միջազգային դատարանի (ICJ) որոշման համաձայն, Ադրբեջանը պարտավոր է ապահովել Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության "անվտանգ, անարգել և արագ վերադարձը" Հայրենիք և կանխել նրա հետագա տեղաշարժը ուժի կամ ահաբեկման միջոցով (ICJ, Doc. No. 180-20231117-ORD-01-00-EN)։
Արցախում էթնիկ զտումներից հետո ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարանը ճանաչել է հայերի՝ իրավաբանորեն պարտադիր կարգով վերադառնալու իրավունքը՝ կոչ անելով Ադրբեջանին "պատշաճ կերպով ապահովել 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ից հետո ԼՂ-ից հեռացած անձանց վերադարձը":
Ցանկանում եմ հատուկ ընդգծել, որ ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 93-րդ հոդվածի համաձայն, ՄԱԿ-ի անդամ 193 պետությունները հանդիսանում են դատարանի Ստատուտի մասնակիցներ։ Միջազգային դատարանի որոշումները պարտադիր են կատարման համար. դրանք վերջնական են և բողոքարկման ենթակա չեն:
Չնայած դրան, ՄԱԿ-ի անդամ Ադրբեջանը շարունակում է լկտիաբար անտեսել ՄԱԿ-ի դատական գլխավոր մարմնի որոշումը, ինչը դատապարտել են երկրագնդի գրեթե բոլոր հեղինակավոր կառույցները։ Օրինակ՝ 2024 թվականի մարտի 12-ին Եվրոպական խորհրդարանը բանաձև է ընդունել, որով կոչ է արվում Ադրբեջանին համապարփակ և թափանցիկ երկխոսություն սկսել ԼՂ հայերի հետ։ Նպատակն էր հարգել նրանց իրավունքները, երաշխավորել անվտանգությունը և հնարավորություն տալ նրանց վերադառնալ իրենց տները միջազգային ներկայության ներքո (Joint motion for a resolution RC-B9-0163/2024, paragraph 14):
2024 թ. հոկտեմբերին նույն Եվրոպական խորհրդարանը կոչ է արել Բաքվին կատարել Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումները՝ ներառյալ ԼՂ հայության անվտանգ, անարգել ու արագ վերադարձի վերաբերյալ որոշումը։ Բանաձեւը հորդորում է երկխոսություն սկսել արցախահայության հետ եւ տալ անհրաժեշտ բոլոր երաշխիքները նրանց պաշտպանության, հողի ու սեփականության իրավունքների վերաբերյալ։ (https://tert.am/am/news/2024/10/24/eu-armenia/4197689)։
2024 թ. նոյեմբերի 18-ին Եվրոպայի Խորհուրդը կոչ է արել Ադրբեջանի իշխանություններին ստեղծել քաղաքական, իրավական և գործնական պայմաններ, որոնք անհրաժեշտ են ԼՂ-ից տեղահանված հայերի անվտանգ, անարգել և կայուն վերադարձի համար, ինչպես նաև ստեղծել գույքային հարցերի լուծման հատուկ մեխանիզմ (https://www.coe.int/ru/web/portal/-/azerbaijan-is-multi-ethnic-but-possibilities-to-enjoy-national-minority-rights-must-be-improved-say-council-of-europe-experts):
Միջազգային կազմակերպություններից բացի Ադրբեջանի անօրինական պահվածքը ԼՂ հայության նկատմամբ խստորեն դատապարտել են նաև առանձին պետություններ։ Օրինակ՝ ՀՀ-ում Ֆրանսիայի դեսպան Օլիվիե Դըկոտինյին անդրադարձել է ԼՂ հայերի՝ իրենց տները վերադառնալու իրավունքին՝ հիշեցնելով դրա վերաբերյալ Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումը (https://armenpress.am/hy/article/1205211)։
Նույն պահանջով ու գնահատականներով են հանդես գալիս նաև Կանադան, Շվեյցարիան, Բելգիան, այլ երկրներ, որոնք ընդգծում են, որ Արցախի հարցը մնում է չլուծված և Ադրբեջանը պարտավոր է կատարել Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումը։ Վերջին օրինակը ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի զեկույցն է, ըստ որի՝ Ադրբեջանը «իրականացրել է համակարգված ռազմավարություն՝ 2020-2023 թթ. ընթացքում լիովին հայաթափելու ԼՂ-ն՝ հայ բնակչությանը ենթարկելով հարձակումների, ահաբեկման, հիմնական իրավունքներից և կենսապահովման պայմաններից զրկելու և հարկադիր տեղահանության նպատակով»։ Freedom House-ի 133 էջանոց զեկույցում հստակ նշվում է, որ «Ադրբեջանը էթնիկ զտման է ենթարկել Ղարաբաղը՝ հարկադիր տեղահանումը կիրառելով որպես միջոց»։
Պարոն Փաշինյան, այս ցանկը կարրելի է երկար շարունակել։ Տարօրինակը, սակայն, այն է, որ նշյալ ցանկում չկա պաշտոնական Երևանը, չկան ՀՀ իշխանությունները, որոնք կարծես թե պետք է հանդես գան հիմնական պահանջատիրոջ դիրքերից, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Արցախը, Ձեր պնդմաբ “Հայաստան է ու վե՜րջ”, իսկ բոլոր արցախցիները Ձեր խոսքերով ՀՀ քաղաքացիներ են (https://www.youtube.com/watch?v=ijQeh-JwdWk&t=1609s)։ Կցանկանայի հիշեցնել Ձեզ նաև, որ 2023 թվականի նոյեմբերի 19-ին ՀՀ ԱԳՆ-ն ողջունել Է ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումը Արցախի վերաբերյալ (https://armenianreport.com/print/369700/)։
Վերոշարադրյալից ելնելով՝ կոչ եմ անում Ձեզ, պարոն Փաշինյան, հետևել Ֆրանսիայի, Կանադայի, Բելգիայի, Շվեյցարիայի, ԱՄՆ-ի և այլ երկրների օրինակին, բոլոր միջոցները ձեռնարկել Ադրբեջանին պատասխանատվության ենթարկելու և միջազգային իրավունքի դաշտ վերադարձնելու ուղղությամբ, հատկապես որ ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանը իրավական բոլոր պայմաններն է ստեղծում դրա համար։ Հայկական կողմին, ի դեմս Ձեզ և ՀՀ կառավարության, մնում է միայն օգտվել այդ պայմաններից։ Լիահույս եմ, որ ՀՀ ղեկավարությունը հանդես չի գալիս ՄԱԿ-ի դատարանի հայանպաստ որոշման դեմ։ Համոզված եմ, որ այս խնդիրը հուզում է աշխարհի ողջ հայությանը։
Երախտապարտ կլինեմ ստանալ Ձեր պարզաբանումներն ու մեկնաբանությունները խնդրո առարկայի առնչությամբ։
Հարգանքով՝
Վահրամ ԱՂԱՋԱՆՅԱՆ
“Երրորդ Ուժ Պլյուս” թերթի գլխավոր խմբագիր
01.07.2026 թ.
