"ГРЕШИТЬ ПРОТИВ ИСТИНЫ — ЗНАЧИТ ГРЕШИТЬ ПРОТИВ БОГА": ОБРАЩЕНИЕ К ХРИСТИАНАМ МИРА
Архиепископ Паргев Мартиросян призвал международное сообщество и руководство Интерпола принять меры против азербайджанских дикарей, взрывающих армянские христианские храмы Арцаха - Нагорного Карабаха
В 301 году Армения первой в мире приняла христианство в качестве государственной религии. Более семнадцати веков Армянская Апостольская Церковь сохраняет духовное и культурное наследие нашего народа — в Армении и в армянских общинах по всему миру.
Спасение наших религиозных святынь, находящихся под угрозой, — наш долг. Мы несем ответственность за каждую утрату, которую можно было предотвратить. Бездействию нет оправдания: оно равносильно греху.
Руководитель государственной службы Азербайджана по охране культурного наследия заявил, что сведения о хачкарах и фресках, вывезенных из Дадиванка, в октябре 2025 года были переданы Интерполу и внесены в базу данных похищенных произведений искусства. Это официальное заявление Азербайджана.
База данных Интерпола пополняется полицейской информацией, представленной уполномоченными органами. Следовательно, заявление о регистрации нельзя представлять как судебное решение, подтверждающее право собственности.
Обращаюсь к Президенту Интерпола, уважаемому господину Лукасу Филиппу и Генеральному секретарю, уважаемому господину Валдеси Уркизе с призывом: изучить все дело. Установите происхождение религиозных святынь, их церковную принадлежность, обстоятельства перемещения и угрозы их сохранности. Без такого рассмотрения нельзя давать окончательную правовую оценку их перемещению.
Из всех исторических свидетельств достаточно вспомнить лишь историка XIII века Киракоса Гандзакеци. В вопросе о принадлежности Дадиванка он не оставляет никакой двусмысленности. Когда средневековый историк ясно зафиксировал, кому принадлежал Дадиванк, изменить этот факт спустя столетия в угоду политическим требованиям невозможно.
Происхождение Дадиванка связано со святым Дади — одним из семидесяти апостолов Христа, который по поручению святого апостола армян Фаддея отправился в области Восточной Армении для проповеди и в I веке принял мученическую смерть. Место его мученичества уже с I века стало крупным местом паломничества христиан.
В IV веке святой Григорий Просветитель, основав Католикосат Восточной Армении, назначил католикосом своего внука — святого Григориса. Посетив землю Арцаха, святой Григорий основал десятки церквей и монастырей. В монастыре Гандзасар он рукоположил святого Григориса в епископы, основал монастырь Амарас, а в Дадиванке построил церковь Святого Дади и основал монастырь.На правом берегу Куры селились только армяне, сформировав две армянские провинции — Арцах и Утик, тогда как племена кавказских албанов жили исключительно на левом берегу Куры.
Третья соборная церковь Дадиванка была построена в 1214 году Арзу Хатун в память о ее муже и сыновьях. Сохранились армянские надписи. Парные хачкары датированы 1283 годом. Эти свидетельства представлены в научных исследованиях истории монастыря. Согласно многовековой традиции Армянской Церкви, все армянские церкви обязательно имеют на своих стенах и камнях надписи, высеченные армянскими буквами.
В резолюции Европейского парламента от 10 марта 2022 года «Об уничтожении культурного наследия в Нагорном Карабахе» отмечается: «…за последние 30 лет Азербайджан осуществил необратимое уничтожение религиозного и культурного наследия, особенно в Нахичеванской Автономной Республике, где были уничтожены 89 армянских церквей, 20 000 могил и более 5 000 надгробий».
Чтобы понять нашу глубокую обеспокоенность, вспомните Джульфу.
Джульфа была древним армянским городом в Нахиджеване — на исторической армянской территории, судьбу которой в XX веке решили Россия и Турция без учета воли армянского народа. По Московскому, а затем Карсскому договорам 1921 года Нахичевань, вместе с Арцахом и Утиком, была определена как автономная территория под покровительством Азербайджана. В последующие десятилетия Нахиджеван, некогда имевшая многотысячное армянское население, полностью лишилась армян, а следы армянского присутствия последовательно, один за другим, были полностью стерты.
Самым страшным символом этого стало армянское кладбище Джульфы. Там веками стояли тысячи армянских хачкаров. Последний и решающий этап их уничтожения произошел в декабре 2005 года. На видеозаписях отчетливо были видны военнослужащие, которые молотами разбивали хачкары и вывозили их обломки с территории. Тогда армия уничтожила 5 000 исторических средневековых армянских хачкаров — ценностей христианской культуры, принадлежащих всему человечеству.
Резолюция Европейского парламента от 16 февраля 2006 года «О культурном наследии в Азербайджане» решительно осудила уничтожение кладбища Джульфы и потребовала от Азербайджана разрешить международным специалистам и делегации Европейского парламента доступ на эту территорию. Такой доступ так и не был обеспечен.
Джульфа не была единичным случаем. Это произошло в стране, система власти которой сегодня в независимых международных оценках характеризуется как авторитарная и в отношении которой даже Международный суд ООН предписал специальную временную меру, направленную на предотвращение разжигания государственными структурами национальной и этнической ненависти к армянам. Суд также обязал Азербайджан предотвращать и наказывать акты вандализма и осквернения армянского культурного наследия.
Я не рассматриваю все это как случайные или не связанные друг с другом события. Для меня это следствие десятилетиями формировавшейся в Баку авторитарной власти и поддерживаемой на государственном уровне антиармянской политики, армянофобии и враждебности ко всему армянскому во всем мире.
Последствия этого я видел и собственными глазами. В годы войны 1991–1994 годов я был свидетелем того, как азербайджанская авиация и артиллерия наносили удары по историческим армянским святыням. Под бомбардировки и артиллерийские обстрелы попадали также монастыри Амарас и Гандзасар. Они получали повреждения, а нам впоследствии приходилось восстанавливать разрушенное.
Спустя годы армянское наследие вновь оказалось перед той же опасностью. После событий 2023 года — массового перемещения населения, осуществленного Азербайджаном в Нагорном Карабахе, — все армянское население Арцаха было вынуждено покинуть свою родину. Европейский парламент в резолюции от 5 октября 2023 года «О ситуации в Нагорном Карабахе после нападения Азербайджана и продолжающихся угроз в отношении Армении» признал эти действия Азербайджана равносильными этнической чистке. Цитирую резолюцию: «… принимая во внимание, что Совет Безопасности ООН определяет этническую чистку как процесс придания территории этнической однородности путем применения силы или запугивания с целью удаления с нее лиц, принадлежащих к другой этнической или религиозной группе, что противоречит международному праву; принимая во внимание, что существует настоятельная необходимость остановить и обратить вспять продолжающееся принудительное перемещение местного армянского населения, равносильное этнической чистке …».
В последующих резолюциях Европейский парламент продолжал предупреждать об опасности уничтожения, повреждения и изменения идентичности армянских церквей, монастырей, кладбищ и других исторических памятников.
Мы и сегодня видим, в какой опасности находится армянское культурное и религиозное наследие Арцаха. Опыт Джульфы не дает нам права ждать, пока очередной памятник превратится в груду камней, и лишь потом рассказывать международному сообществу, что произошло и как.
Та же участь могла постигнуть и фрески и хачкары Дадиванка. С V века до 1820-х годов эти территории находились под персидским владычеством. В отличие от Азербайджана, персы не считают это наследие своей собственностью, осознавая, что оно является армянским культурным и духовным наследием, и не отрицают истину.
Международный суд ООН своим постановлением о временных мерах от 7 декабря 2021 года обязал Азербайджан принять необходимые меры для предотвращения и наказания актов вандализма и осквернения армянского культурного наследия. Постановление распространяется на церкви, кладбища и культурные ценности. Следовательно, предметом рассмотрения должно стать и исполнение этого обязательства. Вопрос перемещения святынь нельзя отделять от их безопасности.
Обращаюсь к ЮНЕСКО и Европейскому парламенту с требованием сохранять в числе приоритетов независимое изучение состояния армянских памятников. Необходимы проверки на местах, инвентаризация и публичная фиксация результатов. Как я отметил выше, Европейский парламент уже потребовал беспрепятственного доступа экспертной миссии и участия армянских и международных специалистов.
Призываю Папу Римского, Всемирный совет церквей и глав христианских церквей принять участие в сохранении этих святынь. Обращаюсь к президенту Соединенных Штатов, членам Конгресса и Сената США, Европейскому союзу: изучите документальные свидетельства и остановите эту последовательно осуществляемую Азербайджаном политику культурного геноцида.
В вышеупомянутой резолюции Европейского парламента от 10 марта 2022 года «Об уничтожении культурного наследия в Нагорном Карабахе» отмечено, что армянофобия является государственной политикой Азербайджана. Цитирую: Европейский парламент «Признает, что стирание армянского культурного наследия является частью более широкой систематической политики армянофобии, исторического ревизионизма и ненависти к армянам, осуществляемой на государственном уровне и поощряемой азербайджанскими властями, которая включает дегуманизацию, прославление насилия и территориальные претензии к Республике Армения, угрожающие миру и безопасности на Южном Кавказе».
Все это я также довожу до сведения директора Интерпола.
С марта 1989 года до 21 февраля 2021 года я служил предстоятелем Арцахской епархии. В 1930 году вследствие армянофобской и антихристианской политики бакинских властей историческая и славная Арцахская епархия была закрыта. В Арцахе не осталось ни одной действующей церкви или монастыря. Многие священнослужители были расстреляны, другие — сосланы. Десятилетиями наши святыни оставались заброшенными, разоренными и разрушенными.
Когда в 1989 году я возглавил Арцахскую епархию, мы начали почти с нуля. Нужно было восстановить разрушенные церкви и монастыри, вновь заставить звучать колокола, вернуть духовную жизнь туда, где ее десятилетиями насильственно подавляли. Это было не просто строительство. Мы восстанавливали духовную память Арцаха.
К сожалению, политика, вследствие которой когда-то была закрыта Арцахская епархия и подверглись гонениям ее священнослужители, сегодня продолжается с еще большей силой, новыми методами и в новых формах. Азербайджанские власти представляют армянское христианское наследие как так называемое «албанское», пытаясь изменить историческую идентичность церквей, монастырей и хачкаров. Эта политика уже распространяется даже на историю грузинских церквей региона.
Более трех десятилетий моей жизни связаны с Арцахской епархией. Там — годы моего служения, мои воспоминания, боль и радость моего народа.
К сожалению, из-за тяжелого состояния здоровья, по благословению и распоряжению Католикоса всех армян, я отправился в Соединенные Штаты для лечения и сохранения здоровья. Впоследствии я получил звание патриаршего легата.
Однако человек может покинуть свою страну, а страна не всегда покидает человека.
И по сей день, и пока я жив, всей душой, всем своим существом я буду связан с родным Арцахом, его церквями и монастырями, его горами и людьми. Арцах для меня — не отрезок прожитой жизни; это мое служение, моя неизгладимая память, моя жизнь и смысл моей жизни…
Грешить против истины — значит грешить против Бога.
Пришло время положить конец этой агрессивной и лживой политике.
Да благословит Господь защитников истины.
https://ru.aravot.am/2026/10/02/479181/
https://www.youtube.com/watch?v=zSOPA3V8BUI
АЗЕРБАЙДЖАНСКИЕ ВАРВАРЫ ВЗРЫВАЮТ АРМЯНСКИЕ ХРИСТИАНСКИЕ ЦЕРКВИ В КАРАБАХЕ
ВНИМАНИЕ: ФАШИЗМ!
"Верного сына" Армянской Апостольской Церкви Никола Пашиняна не интересует тот факт, что азербайджанские варвары взрывают монастыри и церкви в Арцахе? Или он привык воевать только с армянскими священнослужителями?..
Подробнее:
https://thirdforceplus.blogspot.com/2025/03/blog-post.html
https://thirdforceplus.blogspot.com/2025/11/blog-post_18.html
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/04/blog-post_13.htm
***
"РОССИЯ ОСУЖДАЕТ УНИЧТОЖЕНИЕ АРМЯНСКИХ ПАМЯТНИКОВ В НАГОРНОМ КАРАБАХЕ": МИД РФ
Заявление спикера МИД РФ Марии Захаровой
Подробнее:
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/04/blog-post_19.html
***
АРМЯНСКИЕ СВЯТЫНИ НАГОРНОГО КАРАБАХА ПРИЗНАЕТ ВЕСЬ ХРИСТИАНСКИЙ МИР
Их сохранение - долг христиан всей планеты: взгляд из Москвы
Подробнее:
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/07/blog-post_12.html
***
«ՃՇՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ ԴԵՄ ՄԵՂՔ ԳՈՐԾԵԼԸ ՆՇԱՆԱԿՈՒՄ Է ՄԵՂԱՆՉԵԼ ԱՍՏԾՈ ԴԵՄ»
ԿՈՉ ԱՇԽԱՐՀԻ ԲՈԼՈՐ ՔՐԻՍՏՈՆՅԱՆԵՐԻՆ
Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը միջազգային հանրությանը և Ինտերպոլի ղեկավարությանը կոչ է արել միջոցներ ձեռնարկել Արցախի հայկական քրիստոնեական եկեղեցիները ոչնչացնող ադրբեջանցի վայրենիների դեմ
Ժամանակն է վերջ տալու այս ագրեսիվ ու կեղծ քաղաքականությանը։ Այս մասին ասված է Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանի՝ միջազգային հանրությանը, Ինտերպոլի ղեկավարությանը ուղղված կոչում։
Ստորև ներկայացնում ենք նրա կոչ–հայտարարությունը.
301 թվականին Հայաստանն աշխարհում առաջինը քրիստոնեությունն ընդունեց որպես պետական կրոն։ Ավելի քան տասնյոթ դար Հայ Առաքելական Եկեղեցին պահպանում է մեր ժողովրդի հոգևոր ու մշակութային ժառանգությունը՝ Հայաստանում և աշխարհի հայկական համայնքներում։
Վտանգված մեր կրոնական սրբությունները փրկելը մեր պարտքն է։ Մենք պատասխանատու ենք յուրաքանչյուր կորստի համար, որը հնարավոր էր կանխել։ Անգործությունն արդարացում չունի, այն հավասար է մեղսագործությանը:
Ադրբեջանի մշակութային ժառանգության պահպանության պետական ծառայության ղեկավարը հայտարարել է, թե Դադիվանքից տեղափոխված խաչքարերի և որմնանկարների մասին տեղեկությունները 2025 թվականի հոկտեմբերին փոխանցվել են Ինտերպոլին ու ներառվել գողացված արվեստի գործերի շտեմարանում։ Սա Ադրբեջանի պաշտոնական հայտարարությունն է։
Ինտերպոլի շտեմարանը համալրվում է լիազորված մարմինների ներկայացրած ոստիկանական տեղեկություններով։ Հետևաբար գրանցման մասին հայտարարությունը չի կարելի ներկայացնել որպես սեփականության իրավունքը հաստատող դատական վճիռ։
Դիմում եմ Ինտերպոլի նախագահ մեծարգո պարոն Լուկաս Ֆիլիպին և Գլխավոր քարտուղար մեծարգո պարոն Վալդեսի Ուրկիզան կոչով՝ ուսումնասիրե՛ք ամբողջ գործը։ Պարզե՛ք կրոնական սրբությունների ծագումը, եկեղեցական պատկանելությունը, տեղափոխության հանգամանքներն ու պահպանության վտանգները։ Առանց այդ քննության տեղափոխությանը վերջնական իրավական գնահատական տալ չի կարելի։
Բոլոր պատմական վկայություններից բավական է հիշել միայն XIII դարի պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցուն։ Նա Դադիվանքի պատկանելության հարցում երկիմաստություն չի թողնում։ Երբ միջնադարյան պատմիչը հստակ արձանագրել է՝ ում է պատկանում Դադիվանքը, դարեր անց այդ փաստը քաղաքական պահանջով փոխելն անհնար է։ Դադիվանքի ծագումը կապված է Սուրբ Դադիի՝ Քրիստոսի յոթանասուն առաքյալներից մեկի հետ, որը Հայոց Առաքյալ Սուրբ Թադևոսի հրամանով մեկնում է Արևելահայոց կողմերը՝ քարոզելու, և առաջին դարում նահատակվում է։ Նրա նահատակության վայրը դեռևս առաջին դարից դարձել է քրիստոնյաների համար մեծ ուխտատեղի։ 4-րդ դարում սբ. Գրիգոր Լուսավորիչը՝ հիմնելով Արևելահայոց կաթողիկոսություն, կաթողիկոս է նշանակել իր թոռանը՝ ՍԲ Գրիգորիսին և, այցելելով Արցախ աշխարհ, հիմնադրել է տասնյակ եկեղեցիներ և վանքեր, Գանձասարի վանքում եպիսկոպոս է օծել ՍԲ Գրիգորիսին, հիմնել է Ամարասի վանքը և Դադիվանքում կառուցել է Սուրբ Դադի եկեղեցին և հիմնել է վանք:
Քռի աջ ափում են տեղակայվել միայն հայեր՝ ձևավորելով հայկական երկու նահանգներ՝ Արցախն ու Ուտիքը, իսկ աղվանից ցեղերը ապրել են բացառապես Քռի ձախ ափում:
Դադիվանքի երրորդ կաթողիկե եկեղեցին 1214 թվականին կառուցել է Արզու Խաթունը՝ իր ամուսնու և որդիների հիշատակին։ Պահպանվել են հայերեն արձանագրությունները։ Զույգ խաչքարերը թվագրված են 1283 թվականով։ Այս վկայությունները ներկայացված են վանքի պատմության մասնագիտական ուսումնասիրություններում։ Ըստ Հայ եկեղեցու բազմադարյան ավանդույթի բոլոր հայ եկեղեցինենրը իրենց պատերի ու քարերի վրա պարտադիր ունեն հայատառ փորագրված արձանագրություններ։
Եվրոպական խորհրդարանը 2022 թվականի մարտի 10-ի «Լեռնային Ղարաբաղում մշակութային ժառանգության ոչնչացման վերաբերյալ» բանաձևում արձանագրված է «… վերջին 30 տարիների ընթացքում Ադրբեջանի կողմից իրականացվել է կրոնական և մշակութային ժառանգության անդառնալի ոչնչացում, հատկապես՝ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում, որտեղ ոչնչացվել են 89 հայկական եկեղեցի, 20 000 գերեզման և ավելի քան 5 000 տապանաքար»։ (https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2022-0080_EN.html) Մեր խորը մտահոգությունները հասկանալու համար հիշե՛ք Ջուղան։
Ջուղան հին հայկական քաղաք էր Նախիջևանում՝ պատմական հայկական տարածք, որի ճակատագիրը քսաներորդ դարում որոշեցին Ռուսաստանն ու Թուրքիան առանց հայ ժողովրդի կամքի։ 1921 թվականի Մոսկվայի, ապա Կարսի պայմանագրերով Նախիջևանը, Արցախի և Ուտիքի հետ միասին, սահմանվեց որպես ինքնավար տարածք՝ Ադրբեջանի հովանու ներքո։ Հետագա տասնամյակների ընթացքում երբեմնի բազմահազար հայկական բնակչություն ունեցող Նախիջևանը ամբողջովին հայաթափվեց, իսկ հայկական ներկայության հետքերը հետևողականորեն՝ մեկը մյուսի հետևից ամբողջապես ջնջվեցին։
Դրա ամենասարսափելի խորհրդանիշը Ջուղայի հայկական գերեզմանատունն էր։ Այնտեղ դարերով կանգնած էին հազարավոր հայկական խաչքարեր։ Դրանց ոչնչացման վերջին և վճռական փուլը տեղի ունեցավ 2005 թվականի դեկտեմբերին։ Տեսագրություններում հստակ երևում էին զինվորականներ, որոնք մուրճերով կոտրում էին խաչքարերը և դրանց բեկորները հեռացնում տարածքից։ Այդ ժամանակ բանակի կողմից կործանվեց 5000 հայկական պատմական միջնադարյան խաչքարեր՝ քրիստոնեական համամարդկային մշակույթի արժեքներ:
2006 թվականի փետրվարի 16-ի «Եվրոպական խորհրդարանի Ադրբեջանում մշակութային ժառանգության վերաբերյալ» բանաձևը խստորեն դատապարտեց Ջուղայի գերեզմանատան ոչնչացումը և Ադրբեջանից պահանջեց թույլ տալ միջազգային մասնագետների ու Եվրոպական խորհրդարանի պատվիրակության մուտքը տարածք։ Այդ մուտքը այդպես էլ չապահովվեց։ (https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-6-2006-0069_EN.html?utm_source=chatgpt.com)
Ջուղան առանձին դեպք չէր։ Այն տեղի ունեցավ մի երկրում, որի իշխանական համակարգն այսօր միջազգային անկախ գնահատականներում բնութագրվում է որպես ավտորիտար, և որի պետական կառույցների կողմից հայերի դեմ ազգային ու էթնիկ ատելության հրահրումը կանխելու անհրաժեշտության մասին նույնիսկ ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանն է հատուկ միջանկյալ միջոց սահմանել։ Դատարանը Ադրբեջանին պարտավորեցրել է նաև կանխել ու պատժել հայկական մշակութային ժառանգության նկատմամբ վանդալիզմն ու պղծումը։
Ես այս ամենը չեմ դիտում որպես պատահական կամ իրարից անջատ դեպքեր։ Ինձ համար սա Բաքվում տասնամյակներով ձևավորված ավտորիտար իշխանության և պետական մակարդակով սնուցված հակահայկական քաղաքականության, հայատյացության, աշխարհում՝ ամեն հայկականի դեմ թշնամանքի հետևանք է։
Ես դրա հետևանքները տեսել եմ նաև սեփական աչքերով։ 1991–1994 թվականների պատերազմի տարիներին ականատես եմ եղել, թե ինչպես էին ադրբեջանական օդուժն ու հրետանին թիրախավորում հայկական պատմական սրբավայրերը։ Ռմբակոծությունների և հրետակոծությունների տակ էին հայտնվում նաև Ամարասի ու Գանձասարի վանքերը։ Դրանք վնասվում էին, իսկ մենք հետո ստիպված էինք վերականգնել հասցված վնասը։
Տարիներ անց նույն վտանգը նորից կանգնեց հայկական ժառանգության առաջ։ 2023 թվականի իրադարձություններից՝ Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղում իրականացրած զանգվածային տեղահանումից հետո Արցախի ամբողջ հայ բնակչությունը հարկադրված հեռացավ իր հայրենիքից։ Եվրոպական խորհրդարանն է «2023 թ. հոկտեմբերի 5-ի՝ Լեռնային Ղարաբաղում տիրող իրավիճակի վերաբերյալ Ադրբեջանի Հայաստանի դեմ հարձակումից և շարունակվող սպառնալիքներից հետո» բանաձևում (https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2023-0356_EN.html) Ադրբեջանի այդ գործողություննրը համարել համազոր էթնիկ զտման։ Մեջբերում եմ բանաձևից. «… մինչդեռ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը էթնիկ զտումը բնորոշում է որպես որևէ տարածքի էթնիկ առումով միատարր դարձնելու գործընթաց՝ ուժի կամ ահաբեկման միջոցով այնտեղից այլ էթնիկ կամ կրոնական խմբի պատկանող անձանց հեռացնելու ճանապարհով, ինչը հակասում է միջազգային իրավունքին. մինչդեռ հրատապ անհրաժեշտություն կա կասեցնելու և հետ շրջելու տեղի հայ բնակչության շարունակվող հարկադիր տեղահանումը, որը հավասարազոր է էթնիկ զտման … »։
Հետագա բանաձևերում Եվրոպական խորհրդարանը շարունակել է ահազանգել հայկական եկեղեցիների, վանքերի, գերեզմանոցների ու մյուս պատմական հուշարձանների ոչնչացման, վնասման և ինքնության փոփոխման վտանգի մասին։
Մենք այսօր էլ տեսնում ենք, թե ինչ վտանգի տակ է Արցախի հայկական մշակութային և կրոնական ժառանգությունը։ Ջուղայի փորձը մեզ իրավունք չի տալիս սպասելու մինչև հերթական հուշարձանը վերածվի քարերի կույտի, և հետո միայն միջազգային հանրությանը պատմելու, թե ինչ և ինչպես է դա եղել։
Նույն ճակատագրին կարող էին արժանանալ նաև Դադիվանքի որմնանկարներն ու խաչքարերը։ Հինգերորդ դարից մինչև 1820-ական թվականներ այդ տարածքները գտնվել են Պարսկական տիրապետության տակ և, ի տարբերություն Ադրբեջանի, պարսիկներն այդ ժառանգությունը չեն համարում իրենց սեփականությունը՝ գիտակցելով, որ դա հայկական մշակութային և հոգևոր ժառանգություն է և չեն հերքում ճշմարտությունը:
Արդարադատության միջազգային դատարանը 2021 թվականի դեկտեմբերի 7-ի միջանկյալ միջոցների մասին որոշմամբ (https://www.icj-cij.org/node/106095?utm_source=chatgpt.com) Ադրբեջանին պարտավորեցրել է անհրաժեշտ քայլեր ձեռնարկել հայկական մշակութային ժառանգության նկատմամբ վանդալիզմն ու պղծումը կանխելու և պատժելու համար։ Որոշումն ընդգրկում է եկեղեցիները, գերեզմանատներն ու մշակութային առարկաները։ Ուրեմն քննության առարկա պետք է դառնա նաև այդ պարտավորության կատարումը։ Սրբությունների տեղափոխության հարցը չի կարելի կտրել դրանց անվտանգությունից։
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին և Եվրոպական խորհրդարանին դիմում եմ՝ հայկական հուշարձանների վիճակի անկախ ուսումնասիրությունն առաջնահերթ պահելու պահանջով։ Անհրաժեշտ են՝ տեղում ստուգումների իրականացում, գույքագրում և արդյունքների հրապարակային արձանագրում։ Ինչպես նշել եմ վերևում, Եվրոպական խորհրդարանն արդեն պահանջել է մասնագիտական առաքելության անարգել մուտքն ու հայկական և միջազգային մասնագետների մասնակցությունը։
Հռոմի Պապին, Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդին և քրիստոնեական եկեղեցիների առաջնորդներին կոչ եմ անում մասնակցել այս սրբավայրերի պահպանությանը։ Միացյալ Նահանգների նախագահին, ԱՄՆ Կոնգրեսի և Սենատի անդամներին, Եվրոպական Միությանը դիմում եմ՝ ուսումնասիրե՛ք փաստագրումները և կասեցրե՛ք Ադրբեջանի կողմից հետևողականորեն իրականացվող մշակութային այս ցեղասպան ու հետևողական քաղաքականությունը։
Եվրոպական խորհրդարանի՝ 2022 թվականի մարտի 10-ի «Լեռնային Ղարաբաղում մշակութային ժառանգության ոչնչացման վերաբերյալ» վերոհիշյալ բանաձևում արձանագրվել է, որ հայատյացությունը Ադրբեջանի պետական քաղաքականություն է։ Մեջբերում եմ. Եվրոպական խորհրդարանն«Ընդունում է, որ հայկական մշակութային ժառանգության ջնջումը մաս է կազմում ադրբեջանական իշխանությունների կողմից խրախուսվող՝ հայատյացության, պատմական ռևիզիոնիզմի և հայերի նկատմամբ ատելության համակարգված, պետական մակարդակի քաղաքականության ավելի լայն դրսևորման, որը ներառում է ապամարդկայնացում, բռնության փառաբանում և Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ տարածքային հավակնություններ, որոնք սպառնում են խաղաղությանն ու անվտանգությանը Հարավային Կովկասում»։
Այս ամենը նաև Ինտերպոլի տնօրենի ուշադրությանն եմ հանձնում:
1989 թվականի մարտից մինչև 2021 թվականի փետրվարի 21-ը ես ծառայել եմ որպես Արցախի թեմի առաջնորդ։ 1930 թվականին Բաքվի իշխանությունների վարած հայատյաց և հակաքրիստոնեական քաղաքականության հետևանքով պատմական ու փառավոր Արցախի թեմը փակվեց։ Արցախում չմնաց գործող որևէ եկեղեցի կամ վանք։ Բազմաթիվ հոգևորականներ գնդակահարվեցին, ուրիշները՝ աքսորվեցին։ Տասնամյակներ շարունակ մեր սրբավայրերը մնացին լքված, ավերված ու խոնարհված։
Երբ 1989 թվականին ստանձնեցի Արցախի թեմի առաջնորդությունը, մենք սկսեցինք գրեթե զրոյից։ Պետք էր վերականգնել կործանված եկեղեցիներն ու վանքերը, նորից հնչեցնել զանգերը, վերադարձնել հոգևոր կյանքն այնտեղ, որտեղ այն տասնամյակներ շարունակ բռնի կերպով լռեցվել էր։ Դա պարզապես շինարարություն չէր։ Մենք վերականգնում էինք Արցախի հոգևոր հիշողությունը։
Ցավոք, այն քաղաքականությունը, որի հետևանքով ժամանակին փակվեց Արցախի թեմը և հալածվեցին նրա հոգևորականները, այսօր էլ շարունակվում է ավելի ուժգին, նոր մեթոդներով ու դրսևորումներով։ Ադրբեջանի իշխանությունները հայկական քրիստոնեական ժառանգությունը ներկայացնում են որպես այսպես կոչված «ալբանական» ժառանգություն՝ փորձելով փոխել եկեղեցիների, վանքերի և խաչքարերի պատմական ինքնությունը։ Այդ քաղաքականությունն արդեն տարածվում է անգամ տարածաշրջանի վրացական եկեղեցիների պատմության վրա։
Իմ կյանքի ավելի քան երեք տասնամյակները կապված են Արցախի թեմի հետ։ Այնտեղ են իմ ծառայության տարիները, իմ հիշողությունները, իմ ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։
Ցավոք, առողջական ծանր վիճակիս պատճառով, Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի օրհնությամբ և տնօրինությամբ, մեկնեցի Միացյալ Նահանգներ՝ բուժվելու և պահպանելու առողջությունս։ Հետագայում ստացա կաթողիկոսական նվիրակի կոչում։
Մարդը, սակայն, կարող է հեռանալ իր երկրից, իսկ երկիրը՝ ոչ միշտ մարդուց։
Մինչև այսօր և քանի ապրում եմ իմ ամբողջ հոգով, իմ ողջ էությամբ կապված եմ լինելու իմ հարազատ Արցախ աշխարհին, նրա եկեղեցիներին ու վանքերին, նրա լեռներին ու մարդկանց։ Արցախն ինձ համար անցած կյանքի մի հատված չէ. այն իմ ծառայությունն է, իմ անջնջելի հիշողությունը, իմ կյանքն ու կյանքիս իմաստը…
Ճշմարտության դեմ մեղք գործելը նշանակում է մեղանչել Աստծո դեմ:
Ժամանակն է վերջ տալու այս ագրեսիվ ու կեղծ քաղաքականությանը: Աստված օրհնի ճշմարտության պաշտպաններին:
https://www.youtube.com/watch?v=zSOPA3V8BUI
https://step1.am/blog/2026/10/02/50587/
***
ԱԴՐԲԵՋԱՆՑԻ ԲԱՐԲԱՐՈՍՆԵՐԸ ՊԱՅԹԵՑՆՈՒՄ ԵՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԵԿԵՂԵՑԻՆԵՐԸ ԼՂ-ՈՒՄ. ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ՝ ՖԱՇԻԶՄ
Հայ Առաքելական Եկեղեցու "հավատարիմ զավակ" Նիկոլ Փաշինյանին չի՞ հետաքրքրում այն փաստը, որ ազերի բարբարոսները պայթեցնում են Արցախի վանքերն ու եկեղեցիները։ Թե՞ նա սովոր է կռվել միայն հայ հոգևորականների դեմ...
Կարդալ ավելին․
https://thirdforceplus.blogspot.com/2025/03/blog-post.html
https://thirdforceplus.blogspot.com/2025/11/blog-post_18.html
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/04/blog-post_13.htm
***
«ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԸ ԴԱՏԱՊԱՐՏՈՒՄ Է ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐԻ ՈՉՆՉԱՑՈՒՄԸ». ՌԴ ԱԳՆ
Իսկ ինչո՞ւ են լռում Ֆրանսիայի ԱԳՆ-ն ու ԱՄՆ պետդեպարտամենտը։ Ի վերջո ինչո՞ւ են լռում Փաշինյանն ու Հայաստանի ԱԳՆ-ն. խոսելու հրահանգ Արևմուտքից դեռ չկա՞...
Կարդալ ավելին․
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/08/blog-post_16.html
***
ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՍՐԲԱՎԱՅՐԵՐԸ ՃԱՆԱՉՈՒՄ Է ՈՂՋ ՔՐԻՍՏՈՆՅԱ ԱՇԽԱՐՀԸ
Դրանց պահպանումը մոլորակի բոլոր քրիստոնյաների պարտքն է. հայացք Մոսկվայից
Կարդալ ավելին․
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/07/blog-post_12.html
