– Профессор, несколько месяцев назад Вы советовали Армении держаться подальше от геополитических игр крупных держав. Однако Армения всё чётче движется в сторону западной повестки дня, желая подать заявку на членство в Евросоюз, хотя и получает ощутимые экономические выгоды от Евразийского экономического союза. Напомню, что Россия поставила Армению перед сложным выбором: либо оставаться в Евразийском экономическом союзе, либо двигаться к ЕС, политика "сидения на двух стульях" неприемлема. Какие риски создаёт этот выбор для такой небольшой страны, как Армения? Чего следует ожидать Армении, если армянские власти начнут движение в сторону членства в ЕС?
– Армении нужно быть очень-очень осторожной. Посмотрите на карту и сделайте выводы. США не спасут Армению, хотя армяне могут так думать. Европейский союз не спасёт Армению, хотя армяне могут питать такие надежды. Будьте осторожны. Вы находитесь в Кавказском регионе. Вы близки ко многим региональным державам — Турции, Ирану, России. У вас есть соседи со сложными планами.
К сожалению, верить в то, что Евросоюз спасет Армению — это скорее выдача желаемого за действительное, чем реальность. Строить стратегические планы на то, что США спасут Армению — это именно то, во что верила Украина: "Хорошо, мы будем бороться, потому что нас защищают Соединенные Штаты".
Армения — великая цивилизация, а не просто страна. История армянской цивилизации, возможно, насчитывает 10 000 лет. Будьте мудры и не верьте, что чудеса приходят с другого конца света. Соединенные Штаты полностью поглощены другими делами и проблемами. Они перегружены. Конечно, есть американцы армянского происхождения, которыми мы восхищаемся, но они составляют лишь небольшую часть нашей страны, а большинство американцев понятия не имеют, где находится Армения, и, к сожалению, никогда не узнают. Поэтому будьте осторожны. Это мой главный совет вам.
– Понятно ли Вам, почему Армения стремится подать заявку на членство в ЕС, учитывая, насколько сложным и отдаленным представляется фактическое вступление, и с какими экономическими и политическими рисками это связано для республики?
– Я думаю, Армения рассматривает членство в ЕС как великую награду, нечто, что спасет её от разных проблем. Но это иллюзия, которая пронизывает политику почти любой страны, иллюзия, что существует какая-то волшебная палочка, способная изменить ситуацию в соседних странах или решить все сложности.
Армения проживает в одном из самых сложных регионов мира, одном из самых спорных мест на протяжении тысячелетий. У вас, безусловно, есть могущественные соседи, но это не значит, что Соединенные Штаты или Европа каким-то образом станут вашими спасителями. Просто будьте осторожны.
Конечно, нужно стараться поддерживать хорошие отношения с Европой и Соединенными Штатами — я не против этого, но не стоит думать, что это каким-то образом обеспечит Армении безопасность, скажем, от Турции или других соседей, или что это удовлетворит потребности Армении в международных отношениях с Центральной Азией или Китаем. Ситуация по своей сути сложная, и волшебная палочка не поможет её решить.
Я считаю, что для Армении наиболее важны отношения со своими соседями: мир, общая экономическая стратегия и Срединный коридор, в рамках которого торговля между Европой и Китаем может эффективно осуществляться, и в рамках которого Армения может ориентироваться на Восток, Запад, Север и Юг в своих экономических отношениях. Армения должна торговать с Россией, Ираном, Китаем и Европой. Армении не следует ограничиваться одним направлением, потому что это было бы неразумно.
– "Путь Трампа", который планируется создать на территории Армении, приведет к присутствию США в Армении, в непосредственной близости от Ирана, поэтому Тегеран требует гарантий от армянских властей. Позвольте мне задать вопрос прямо: может ли такая страна, как Армения, реально предотвратить использование Соединенными Штатами своего присутствия в Армении против Ирана?
– Конечно, нет. Соединенные Штаты рассматривают Армению как инструмент американской мощи, а не как самоцель. Именно поэтому существует такое неприятное понятие, как "геополитическая точка опоры" (geopolitical pivot). Этот термин использовал Бжезинский в 1990-х годах, имея в виду место, которое не интересует Америку, но которое она использует. Она использует его для ослабления России или Ирана. Украина также была в его списке, фактически Азербайджан тоже был в его списке, потому что Соединенные Штаты всегда рассматривали Южный Кавказ как место, где можно бросить вызов России или Ирану.
При всем уважении, любую дорогу, на которой президент Соединенных Штатов хочет поставить свое имя, следует воспринимать как сигнал бедствия. У нас никогда не должно быть президента, который ставит свое имя на чём угодно. Это полностью противоречит здравому смыслу в политике. Армения говорит, что у нас будет "Дорога Трампа"? Боже мой, если Трамп развязал агрессивную войну против Ирана, как мы можем ожидать, что Иран будет доволен "Дорогой Трампа"? Человек, который утверждает, что подумывает о том, чтобы стереть Иран с лица земли. Зачем Армении добровольно вмешиваться в такую ситуацию? Это просто невероятно наивно.
И весь образ мышления господина Трампа, когда он хочет поставить своё имя на этой дороге… Да кем он себя вообразил, королём Дональдом? Это так странно, так нелепо. На мой взгляд, это просто отвратительно. Как гражданин Америки, я не хочу, чтобы мой президент вёл себя как монарх, император или шах. Я хочу, чтобы мой президент вёл себя как конституционная фигура. И если вы видите в Армении, что президент Соединенных Штатов хочет поставить своё имя на чём-то, а затем ещё и 99-летнее право на это… Вы шутите? Хватит, пожалуйста, давайте будем мыслить как взрослые люди, честно, особенно если мы любим Армению так же сильно, как люблю её я.
– Итак, Вы считаете, что "Путь Трампа" — это геополитический проект? Разве это не был бы экономически выгодный и жизнеспособный проект для Армении, учитывая, что армянские власти утверждают, что мы получим от него многочисленные выгоды?
– Ну, первое, о чём им следует спросить, это почему на нём имя Трампа, потому что взрослые люди так не поступают. Вот первый вопрос, который я бы задал.
– То есть Вы не видите никаких перспектив для прибыльной торговли?
– Я вижу, что Соединенные Штаты развязали жестокую агрессивную войну против вашего соседа — Ирана. И эта война продолжается до сих пор. Трамп заявил с трибуны Совета Безопасности ООН, что перед ним стоит сложный выбор: сделать Иран великой державой или уничтожить эту страну? Я бы хотел, чтобы народ Армении задал себе вопрос: является ли он вашим союзником? С кем вы связываете свое будущее? Вот вопрос, который я хотел бы поднять.
– Несколько месяцев назад в одном из Ваших интервью Вы упомянули, что Центральное разведывательное управление (ЦРУ) США играет в игры на Южном Кавказе и в Армении. Что Вы имели в виду, и какова цель такой деятельности этого агентства? Четыре года назад бывший директор ЦРУ Уильям Бернс посетил Армению. Этот визит широко обсуждался, и, возможно, именно он усилил деятельность ЦРУ в Армении...
– Внешняя политика Соединенных Штатов Америки — это так называемая внешняя политика доминирования, господства или гегемонии. Соединенные Штаты придерживают идею о том, что они находятся в состоянии войны с Россией и Китаем и что они должны доминировать над этими двумя державами. Для достижения этой цели Соединенные Штаты используют инструмент гибридной войны, применяют экономические санкции, используют угрозы, подкуп и операции по смене режимов. Они вмешиваются в выборы других стран, размещают военные базы в 80 странах мира и ведут войны, как в случае с Ираном, которая началась 28 февраля с.г.
Это гибридная война, включающая экономические, военные, открытые, тайные и финансовые компоненты. ЦРУ, конечно же, действует и в вашем регионе, как и по всему миру. Это главная сила американской внешней политики, потому что для такой империи, как Соединенные Штаты, очень выгодно и удобно иметь теневую, скрытую часть собственного правительства. Однако на самом деле это не так уж и секретно: все видят его деятельность, но официально всё отрицается. Никто его не контролирует, никто открыто не говорит, чем именно занимается ЦРУ США. Нет необходимости предавать это огласке, потому что всё там строго засекречено. И если вдруг кто-то рассекретит информацию, у него будут большие проблемы, он попадет в большие неприятности.
У меня нет никакой инсайдерской информации. Поверьте, я просто наблюдаю за этим со стороны уже 50 лет. Но это широко распространенное явление. И, естественно, Южный Кавказ уже давно рассматривается Соединенными Штатами как театр стратегических операций против ваших соседей — конечно, не ради Армении, а в первую очередь для борьбы с Россией или Ираном.
– В завершение нашей беседы хотелось бы затронуть глубокую человеческую трагедию, которая затрагивает армянское общество. И армянское, и порой азербайджанское руководство говорят о формировании мира в регионе. На Ваш взгляд, как мы можем искренне говорить о мире, когда десятки армянских заключенных, военное и политическое руководство Нагорного Карабаха незаконно содержатся в бакинской тюрьме, когда Баку оказывает давление на Армению с целью изменения Конституции, когда исторические нарративы, наша идентичность искажаются ими, когда ведется кампания против Армянской церкви, когда продолжается антиармянская риторика и разжигание ненависти? Разве так выглядит настоящий мир?
– Нет, мир так не выглядит. Мир может по-настоящему родиться только благодаря сотрудничеству в регионе. Как я уже сказал, и как всем в Армении известно, на протяжении 10 000 лет вы были центром богатейшей цивилизации, были одной из древнейших культур в мире. Этот прекрасный регион долгое время был камнем преткновения, камнем раздора между великими империями.
Я думаю, что существует общий интерес: не быть постоянно эксплуатируемыми внешними империями, а быть независимыми, суверенными государствами. Вопрос в том, как этого достичь. Я не считаю, что это следует делать, играя в игры, говоря: "О, теперь мы Европа", "О, теперь Соединенные Штаты – наш союзник", "О, теперь у нас есть путь Трампа". Это не обеспечит ваше будущее.
Что может обеспечить ваше будущее, так это дипломатия с соседями. Я думаю, что в этой дипломатии решающую роль играют шесть стран: конечно же, три страны Южного Кавказа — Армения, Грузия и Азербайджан, и три крупных соседа — Россия, Иран и Турция. Ни одна из них не отступит. Ни одну из них нельзя оттеснить Соединенными Штатами. Мы не хотим, чтобы Армения превратилась в зону боевых действий с так называемым "Коридором Трампа", и, о Боже, когда Трамп воюет с Ираном, пожалуйста, будьте осторожны.
Так что сядьте, займитесь дипломатией, организуйте научные обмены, молодежные обмены, культурные мероприятия, спортивные мероприятия. Постарайтесь обрести мирную жизнь ради движения вперед в будущем, но делайте это вместе со своими соседями и не полагайтесь на какое-то чудо за 5000 или 10.000 миль отсюда. Этого не произойдет.
– По Вашему мнению, почему наших заключенных до сих пор не освобождают?
— Я не знаю. В вашем регионе очень напряженная обстановка. И способ разрядить её — снизить напряжение. Это сложная работа, активный диалог, активная дипломатия. Вопрос не решится с помощью рычагов влияния США или ЕС. Надо решить его внутри вашего региона. Это главный ключ.
С полным текстом интервью можно ознакомиться по следующей ссылке:
https://168.am/2026/10/06/2493486.html
https://www.youtube.com/watch?v=UyWck55JnFs
США ОКАЗЫВАЛИ СИЛЬНОЕ ДАВЛЕНИЕ НА АРМЕНИЮ, ЧТОБЫ ЗАСТАВИТЬ ЕЁ ПОЙТИ НА УСТУПКИ В ВОПРОСЕ КАРАБАХА
Известный американский эксперт Майкл Рубин выступил с сенсационным заявлением
Подробнее:
https://thirdforceplus.blogspot.com/2025/06/blog-post_7.html
***
ЭКС-СОВЕТНИК ПАШИНЯНА: "ДЕПОРТАЦИЯ АРМЯН КАРАБАХА ИСХОДИЛА ИЗ ИНТЕРЕСОВ США"
Подробнее:
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/09/blog-post_19.html
https://thirdforceplus.blogspot.com/2025/09/blog-post_27.html
***
"THE UNITED STATES IS USING ARMENIA TO WEAKEN RUSSIA AND IRAN. DON'T BE TRUMP'S TOOL!"
"I would like the people of Armenia to ask themselves the question: is Trump your ally? Who do you associate your future with? You are being deceived, no one will come to your aid. Don't be naive, don't become a tool in Trump's hands!" Address by Jeffrey Sachs, former Adviser to the UN Secretary General, world-renowned American Professor, to the Armenian people
Professor Jeffrey Sachs (pictured), a world-renowned American economist, a leading global expert in the field of sustainable development and director of the Earth Institute at Columbia University, answered questions from 168TV. Professor Jeffrey Sachs is a recipient of the Bernard Harms Prize, which is awarded every 2 years by the Kiel Institute of World Economics (Germany) to scientists who have made significant contributions to the development of the theory of international economics and the improvement of global economic relations. From 2002 to 2018, Professor Sachs was a special adviser to the UN Secretary-General. We present to your attention an excerpt from this interview.
Armenia is a great civilization, not just a country. The history of the Armenian civilization probably dates back 10,000 years. Be wise and don't believe that miracles come from the other side of the world. The United States is completely preoccupied with other matters and problems. They are overloaded. Of course, there are Americans of Armenian descent whom we admire, but they make up only a small part of our country, and most Americans have no idea where Armenia is located and, unfortunately, will never find out. So be careful. This is my main advice to you. – Do you understand why Armenia is seeking to apply for EU membership, given how difficult and remote it seems to actually join, and what economic and political risks this entails for the republic?
– I think Armenia sees EU membership as a great reward, something that will save it from various problems. But this is an illusion that permeates the politics of almost any country, the illusion that there is some kind of magic wand that can change the situation in neighboring countries or solve all the difficulties. Armenia lives in one of the most difficult regions of the world, one of the most controversial places for thousands of years. You certainly have powerful neighbors, but that doesn't mean that the United States or Europe will somehow become your saviors. Just be careful. Of course, we should try to maintain good relations with Europe and the United States — I'm not against it, but we shouldn't think that this will somehow ensure Armenia's security from, say, Turkey or other neighbors, or that it will satisfy Armenia's needs in international relations with Central Asia or China. The situation is inherently complicated, and a magic wand won't help solve it. I believe that relations with its neighbors are most important for Armenia: peace, a common economic strategy and a Middle Corridor within which trade between Europe and China can be effectively carried out, and within which Armenia can orient itself to the East, West, North and South in its economic relations. Armenia should trade with Russia, Iran, China and Europe. Armenia should not limit itself to one direction, because it would be unwise.
– The "Trump Way", which is planned to be created on the territory of Armenia, will lead to the presence of the United States in Armenia, in close proximity to Iran, therefore, Tehran requires guarantees from the Armenian authorities. Let me ask you a direct question: can a country like Armenia really prevent the United States from using its presence in Armenia against Iran? – Of course not. The United States views Armenia as an instrument of American power, not as an end in itself. That is why there is such an unpleasant concept as a "geopolitical pivot." Brzezinski used this term in the 1990s, referring to a place that America is not interested in, but which it uses. She uses it to weaken Russia or Iran. Ukraine was also on his list, in fact Azerbaijan was also on his list, because the United States has always viewed the South Caucasus as a place to challenge Russia or Iran. With all due respect, any road on which the President of the United States wants to put his name should be taken as a distress signal. We should never have a president who puts his name on anything. This is completely contrary to common sense in politics. Is Armenia saying that we will have a "Trump Road"? My God, if Trump has unleashed an aggressive war against Iran, how can we expect Iran to be happy with "Trump's Darling"? A man who claims to be thinking about wiping Iran off the face of the earth. Why would Armenia voluntarily intervene in such a situation? It's just incredibly naive. And the whole way of thinking of Mr. Trump, when he wants to put his name on this road… Who does he think he is, King Donald? It's so weird, so ridiculous. In my opinion, it's just disgusting. As an American citizen, I don't want my president to behave like a monarch, an emperor, or a shah. I want my president to behave like a constitutional figure. And if you see in Armenia that the president of the United States wants to put his name on something, then also the 99-year-old right to do so.… Are you kidding? Stop it, please, let's think like adults, honestly, especially if we love Armenia as much as I love it.
– So, do you think that the "Trump Way" is a geopolitical project? Wouldn't this be an economically beneficial and viable project for Armenia, given that the Armenian authorities claim that we will receive numerous benefits from it? – Well, the first thing they should ask is why Trump's name is on it, because adults don't do that. That's the first question I would ask. – So you don't see any prospects for profitable trading? – I see that the United States has launched a brutal aggressive war against your neighbor, Iran. And this war is still going on. Trump said from the rostrum of the UN Security Council that he faces a difficult choice: to make Iran a great power or to destroy this country? I would like the people of Armenia to ask themselves the question: is he your ally? Who do you associate your future with? That's the question I'd like to raise.
– A few months ago, in one of your interviews, you mentioned that the US Central Intelligence Agency (CIA) is playing games in the South Caucasus and Armenia. What did you have in mind, and what is the purpose of this agency's activities? Let me remind you that four years ago, former CIA Director William Burns visited Armenia. This visit was widely discussed, and perhaps it was he who strengthened the CIA's activities in Armenia... – The foreign policy of the United States of America is the so-called foreign policy of domination, domination or hegemony. The United States adheres to the idea that it is at war with Russia and China and that it should dominate these two powers. And to achieve this goal, the United States uses an instrument of hybrid warfare, economic sanctions, threats, bribery, and regime change operations. They interfere in the elections of other countries, deploy military bases in 80 countries and wage wars, as in the case of Iran, which began on February 28. This is a hybrid war involving economic, military, overt, covert, and financial components. The CIA, of course, operates in your region as well as around the world. This is the main force of American foreign policy, because it is very profitable and convenient for an empire like the United States to have a shadowy, hidden part of its own government. However, in reality it is not so secret: everyone sees his activities, but officially everything is denied. No one controls him, no one openly says what exactly the US CIA is doing. There is no need to make this public, because everything there is strictly classified. And if suddenly someone declassifies the information, he will have big problems, he will get into big trouble. I don't have any insider information. Believe me, I've just been watching this from the sidelines for 50 years. But this is a widespread phenomenon. And, of course, the South Caucasus has long been viewed by the United States as a theater of strategic operations against your neighbors — not for the sake of Armenia, of course, but primarily to fight Russia or Iran.
– At the end of our conversation, I would like to touch upon the deep human tragedy that affects the Armenian society. Both the Armenian and sometimes the Azerbaijani leadership talk about shaping peace in the region. In your opinion, how can we sincerely talk about peace when dozens of Armenian prisoners, the military and political leadership of Nagorno-Karabakh are illegally detained in Baku prison, when Baku exerts pressure on Armenia to change the Constitution, when historical narratives and our identity are distorted by them, when a campaign is being waged against the Armenian Church, when anti-Armenian rhetoric continues and inciting hatred? Does the real world look like this? – No, the world doesn't look like that. Peace can truly be born only through cooperation in the region. As I have already said, and as everyone in Armenia knows, for 10,000 years you have been the center of the richest civilization, one of the oldest cultures in the world. This beautiful region has long been a stumbling block, a stone of contention between great empires. I think there is a common interest: not to be constantly exploited by external empires, but to be independent, sovereign states. The question is how to achieve this. I don't think this should be done by playing games, saying, "Oh, now we are Europe," "Oh, now the United States is our ally," "Oh, now we have the Trump way." It won't secure your future. What can secure your future is diplomacy with your neighbors. I think that six countries play a crucial role in this diplomacy: of course, the three countries of the South Caucasus — Armenia, Georgia and Azerbaijan, and the three major neighbors — Russia, Iran and Turkey. None of them will back down. None of them can be pushed aside by the United States. We don't want Armenia to turn into a war zone with the so-called "Trump Corridor," and oh my God, when Trump is at war with Iran, please be careful. So sit down, engage in diplomacy, organize scientific exchanges, youth exchanges, cultural events, and sports events. Try to find a peaceful life for the sake of moving forward in the future, but do it together with your neighbors and do not rely on some miracle 5,000 or 10,000 miles away. That's not going to happen.
– In your opinion, why haven't our prisoners been released yet? — I do not know and have nothing to do with it. But the situation in your region is very tense. And the way to defuse it is to reduce this tension. It's a difficult job. This means a lot of dialogue and active diplomacy. This will not be solved with the help of the levers of influence of the United States or the EU. This needs to be resolved within your own region. This is the main key. The full text of the interview can be found at the following link:
https://168.am/2026/10/06/2493486.html
https://www.youtube.com/watch?v=UyWck55JnFs
THE UNITED STATES EXERTED STRONG PRESSURE ON ARMENIA TO FORCE IT TO MAKE CONCESSIONS ON THE KARABAKH ISSUE
The famous American expert Michael Rubin made a sensational statement
Read more:
https://thirdforceplus.blogspot.com/2025/06/blog-post_7.html
***
"THE DEPORTATION OF KARABAKH ARMENIANS WAS BASED ON THE INTERESTS OF THE UNITED STATES"
This statement was made by Arsen Kharatyan, former adviser to the Prime Minister of Armenia
Read more:
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/09/blog-post_19.html
https://thirdforceplus.blogspot.com/2025/09/blog-post_27.html
***
– Պրոֆեսոր, մեր վերջին զրույցից ամիսներ են անցել, և աշխարհաքաղաքական իրավիճակն էլ ավելի է սրվել: Կցանկանայի անդրադառնալ մի քանի առանցքային ճակատների: Առաջինը, խոսենք Ուկրաինայից` հաշվի առնելով հանգամանքը, որ վերջին օրերին Ռուսաստանը բավականին ցավոտ հարվածներ հասցրեց Ուկրաինային, և տեղեկություններ ստացվեցին, որ Թրամփը Զելենսկու հետ հանդիպման ժամանակ նրան ուղարկել է Մոսկվա բանակցությունների նպատակով: Ըստ Ձեզ՝ ի՞նչ է սպասվում Ուկրաինային: Դուք արդյո՞ք շարունակում եք պնդել, որ Ռուսաստանը հաղթում է պատերազմում՝ հատկապես հաշվի առնելով տարբեր առաջարկներն ու նախագծային փաստաթղթերը, որոնք ժամանակ առ ժամանակ հայտնվում են սեղանին:
– Դե գիտեք, ես կարծում եմ՝ Ուկրաինայում մեզ խաղաղություն է անհրաժեշտ՝ հիմնված որոշակի հստակ սկզբունքների վրա: Ուկրաինան պետք է լինի չեզոք: Այն չպետք է անդամակցի ՆԱՏՕ-ին, քանի որ դրան դեմ է Ռուսաստանը, և դա, անկեղծ ասած, սպառնալիք է նրա համար: Ուկրաինայի անվտանգությունը պետք է կառուցվի հենց այս չեզոքության վրա, բայց այդ անվտանգությունը պետք է ներառական լինի ողջ տարածաշրջանի համար՝ հավասարապես ընդգրկելով Եվրոպան, Ուկրաինան և Ռուսաստանը: Ուստի ես կողմնակից եմ չեզոքությանը, ՆԱՏՕ-ի ընդլայնման դադարեցմանը, զինադադարին, ինչպես նաև բոլոր կողմերի այն հանձնառությանը, որ սահմանների որևէ փոփոխություն չպետք է արվի ուժի կիրառման միջոցով, այլ միայն դիվանագիտական ճանապարհով: Բացի այդ, շփման գիծը պետք է ապառազմականացվի, որպեսզի երկու կողմերն էլ հետ քաշեն իրենց զորքերը, և մարդիկ կարողանան առանց վախի, որոշակի անվտանգությամբ ու ապահովությամբ վերադառնալ իրենց բնականոն կյանքին:
– Կա՞ արդյոք հնարավորություն, որ պատերազմը շուտով ավարտվի:
– Դե, հնարավոր է, որ պատերազմը շուտով ավարտվի, բայց դինամիկան հակառակ ուղղությամբ է գնում, քանի որ Զելենսկու կառավարությունն ասում է, որ իր նպատակների հարցում զիջումներ չկան, և միևնույն ժամանակ՝ Ռուսաստանն ունի հրթիռային ուժի, անօդաչու թռչող սարքերի (ԱԹՍ) ուժի, գետնի վրա՝ հետևակային մարդկային ուժի գերակայություն: Ուստի, ես չեմ տեսնում, որ ռազմաճակատում իրավիճակն Ուկրաինայի օգտին է: Ուկրաինայի համար հաջող ռազմական ելք չեմ տեսնում: Կարծում եմ՝ եթե պատերազմը շարունակվի, Ուկրաինայի համար սա չափազանց ծանր ու ցավոտ ձմեռ է լինելու: Հենց սա է պատճառը, որ հորդորում եմ դադարեցնել պատերազմը՝ այն հանգուցալուծելով Ուկրաինայի չեզոքության վրա հիմնված քաղաքական կարգավորմամբ: Իմ խորին համոզմամբ՝ սա է առաջ շարժվելու խելամիտ ու բանական առաջընթացի ուղին, որը կապահովի բոլոր կողմերի անվտանգությունն ու կպաշտպանի մարդկային շահերը:
– Պրոֆեսոր, դիտարկելով Ռուսաստանի և Եվրոպայի միջև ներկա հարաբերությունների դինամիկան, տեսնո՞ւմ եք արդյոք լարվածության թուլացման և դիվանագիտության վերադարձի նշաններ, թե՞ գնում ենք դեպի ավելի մեծ առճակատում և պատերազմի հնարավոր ընդլայնում՝ Ուկրաինայի սահմաններից դուրս:
– Մենք, անկասկած, գնում ենք դեպի պատերազմի հավանական ընդլայնում, բայց դա կլինի պատերազմի կործանարար ընդլայնում: Եվրոպայում շատ է խոսվում պատերազմի մասին՝ պատերազմ Ռուսաստանի հետ, պատերազմ մինչև 2029 թվականը, պատերազմ 2027 թվականին… Սա այնպիսի խոսակցություն է, որով Եվրոպան զբաղվել է իր ողջ պատմության ընթացքում՝ վերջում հայտնվելով արյունահեղության մեջ: Եվրոպան պատերազմների շատ վատ պատմություն ունի:
Պատերազմի մասին հեշտությամբ են խոսում, հետո՝ հսկայական տառապանքներ կրում: Ես այնքան էլ տպավորված չեմ դարերի ընթացքում եվրոպական պետական կառավարման վարքագծով: Այն մեկը մյուսի հետևից դժբախտություններ է բերել: Այս եվրոպացիները պետք է խելքի գան: Նրանք չափազանց հեշտությամբ են խոսում պատերազմի մասին և չեն հասկանում, թե ինչ հետևանքներ է դա ունենալու:
– Պրոֆեսոր, քանի որ պետք է հակիրճ լինենք, թույլ տվեք անցնել Իրանին: Իրավիճակը շարունակում է մնալ խիստ բարդ: Իրանը շարունակում է ազդարարել դիվանագիտական լուծում գտնելու իր պատրաստակամության մասին, մինչդեռ Վաշինգտոնը պահպանում է՝ ինչպես ռազմական, այնպես էլ՝ տնտեսական ճնշումը: Ըստ Ձեզ՝ ո՞ւր է գնում իրավիճակը, և ինչի՞ է իրականում փորձում այս փուլում հասնել Միացյալ Նահանգներն Իրանի նկատմամբ իր ռազմավարությամբ:
– Միացյալ Նահանգները փորձում է հասնել գերիշխանության: Իրանը Միացյալ Նահանգների վասալ պետությունն էր 1953-ից մինչև 1979 թվականը: Իրանական հեղափոխությունից հետո Իրանն այլևս վասալ պետություն չէր, բայց ամերիկյան իշխանական կառույցը կարճ հիշողություն չունի: ԱՄՆ-ը դժգոհում է այն փաստից, որ Իրանը դուրս եկավ ամերիկյան կայսերական վերահսկողությունից, և նա ցանկանում է Իրանին ետ բերել: Սա շատ հստակ է: Իրանն ունի ԱՄՆ-ի այդ պահանջին դիմադրելու կարողություն, բայց մեծ գնով իր և իր հարևանների համար: Միևնույն ժամանակ, Միացյալ Նահանգները տառապում է իշխանության մոլուցքով:
Թրամփը ցանկանում է գերիշխանություն: Թրամփը ցանկանում է վերահսկողություն հաստատել Իրանի նկատմամբ: Նա այդպես է ասել: Նա ասել է, որ կմտածի Իրանը ոչնչացնելու մասին: Սրանք շատ տգեղ բաներ են:
Այս պատերազմը Միացյալ Նահանգների կողմից սանձազերծված ագրեսիայի պատերազմ է՝ Իրանին ամերիկյան կայսրություն վերադարձնելու համար: Ես ընդհանրապես չեմ սատարում այս պատերազմը: Կարծում եմ՝ սա հսկայական, չափազանց մեծ սխալ էր, որը շատ թանկ նստեց՝ ինչպես Իրանի ժողովրդի, այնպես էլ՝ ամբողջ աշխարհի մարդկանց վրա:
– Պրոֆեսոր, ամիսներ առաջ դուք Հայաստանին խորհուրդ էիք տալիս հեռու մնալ խոշոր տերությունների աշխարհաքաղաքական խաղերից: Այնուամենայնիվ, Հայաստանն ավելի հստակորեն է շարժվում դեպի արևմտյան օրակարգ, Հայաստանը ցանկանում է դիմել ԵՄ անդամակցության համար, թեև Եվրասիական տնտեսական միությունից ստանում է շոշափելի տնտեսական օգուտներ: Հիշեցնեմ, որ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը կոշտ ընտրության առաջ է կանգնեցրել Հայաստանին՝ կա՛մ մնում եք Եվրասիական տնտեսական միությունում, կա՛մ շարժվում եք դեպի ԵՄ, անընդունելի է երկու աթոռի վրա նստելու քաղաքականությունը: Հայաստանի նման փոքր երկրի համար ի՞նչ ռիսկեր է ստեղծում այս ընտրությունը: Ի՞նչ պետք է ակնկալի Հայաստանը, եթե ՀՀ իշխանությունները շարժվեն դեպի ԵՄ անդամակցություն:
– Հայաստանը պետք է շատ, շատ զգույշ լինի: Նայեք քարտեզին և դատողություն արեք: ԱՄՆ-ը չի փրկելու Հայաստանին, թեև հայերը կարող են այդպես կարծել: Եվրամիությունը չի փրկելու Հայաստանին, թեև հայերը կարող են նման հույսեր ունենալ: Զգո՛ւյշ եղեք: Դուք գտնվում եք Կովկասյան տարածաշրջանում: Դուք մոտ եք բազմաթիվ տարածաշրջանային տերությունների՝ Թուրքիային, Իրանին, Ռուսաստանին: Դուք ունեք բարդ օրակարգեր ունեցող հարևաններ:
Հավատալ, որ ԵՄ-ն կփրկի Հայաստանին, կներեք, բայց դա, ցավոք սրտի, ավելի շատ ցանկություն է, քան իրականություն, և ռազմավարական առումով մտածել, թե ԱՄՆ-ը կփրկի Հայաստանին, ճիշտ այն է, ինչին հավատում էր Ուկրաինան՝ «Լավ, մենք կռվելու ենք, որովհետև Միացյալ Նահանգները պաշտպանում է մեզ»: Պարզապես զգույշ եղեք: Հայաստանը պետք է խաղաղ ապրի իր հարևանների հետ: Դա պետք է լինի ամենաբարձր առաջնահերթությունը:
Հայաստանը մեծ քաղաքակրթություն է, ոչ միայն պարզապես երկիր, որպես քաղաքակրթություն՝ Հայաստանը սկիզբ է առնում միգուցե 10,000 տարի առաջ: Եղե՛ք զգույշ, եղե՛ք խելամիտ և մի՛ հավատացեք, թե հրաշքները գալիս են աշխարհի մյուս ծայրից: Միացյալ Նահանգներն ամբողջովին տարված է այլ գործերով ու հարցերով: Այն գերծանրաբեռնված է: Անշուշտ, կան ամերիկահայեր, որոնցով մենք հիանում ենք, բայց նրանք մեր երկրի մի փոքրիկ մասն են կազմում, և ամերիկացիների մեծ մասը գաղափար անգամ չունի, թե որտեղ է գտնվում Հայաստանը, և, ցավոք, չի էլ իմանալու։ Այնպես որ, զգույշ եղեք: Սա է իմ հիմնական խորհուրդը ձեզ:
– Պրոֆեսոր, Ձեզ համար պա՞րզ է, թե ինչո՞ւ է Հայաստանը ձգտում դիմել ԵՄ անդամակցության համար՝ հաշվի առնելով, թե որքան դժվար և հեռավոր է թվում իրական անդամակցությունը, և ինչ տնտեսական ու քաղաքական ռիսկեր է սա առաջացնում Հայաստանի համար:
– Դե, կարծում եմ՝ Հայաստանը ԵՄ անդամակցությունը դիտարկում է որպես մեծ մրցանակ, մի բան, որը կփրկի Հայաստանին, միգուցե կփրկի Հայաստանին Ռուսաստանից կամ այլ փորձանքներից: Բայց սա այնպիսի պատրանք է, որը համակում է գրեթե ցանկացած երկրի քաղաքականությունը, թե կա ինչ-որ կախարդական փայտիկ՝ հարևանությունը կամ բոլոր բարդությունները փոխելու համար:
Հայաստանն ապրում է աշխարհի ամենաբարդ ռեգիոններից մեկում, որը հազարավոր տարիներ շարունակ եղել է ամենավիճարկվող վայրերից մեկը: Անկասկած, դուք ունեք հզոր հարևաններ, սակայն դրանից բնավ չի բխում, թե Միացյալ Նահանգները կամ Եվրոպան ինչ-որ կերպ փրկիչ են լինելու Ձեզ համար: Պարզապես զգույշ եղե՛ք:
Իհարկե, փորձեք լավ հարաբերություններ ունենալ Եվրոպայի և Միացյալ Նահանգների հետ. ես դեմ չեմ դրան, բայց մի՛ մտածեք, թե դա ինչ-որ կերպ անվտանգություն է ապահովում Հայաստանի համար Ռուսաստանի, Թուրքիայի կամ Իրանի դեմ, կամ, որ այն բավարարում է Հայաստանի կարիքները Կենտրոնական Ասիայի կամ Չինաստանի հետ միջազգային հարաբերություններում: Միջավայրն իր էությամբ բարդ է, և այն չի լուծվելու որևէ կախարդական փայտիկով:
Ես կարծում եմ, որ Հայաստանի համար ամենակարևոր հարաբերությունները ձեր սեփական հարևանների հետ են՝ ունենալ խաղաղություն, ընդհանուր տնտեսական ռազմավարություն և Միջին միջանցք, որում Եվրոպայի և Չինաստանի միջև առևտուրը կարող է արդյունավետորեն տեղի ունենալ, և որում Հայաստանը կարող է տնտեսական հարաբերություններում նայել Արևելք, Արևմուտք, Հյուսիս և Հարավ: Հայաստանը պետք է առևտուր անի Ռուսաստանի հետ, պետք է առևտուր անի Իրանի հետ, պետք է առևտուր անի Չինաստանի հետ և պետք է առևտուր անի Եվրոպայի հետ: Հայաստանը չպետք է ընտրի միայն մեկին, որովհետև դա խելամիտ չի լինի:
– ՀՀ տարածքում ձևավորվելիք «Թրամփի ուղի»-ն ԱՄՆ ներկայություն կստեղծի Հայաստանում՝ Իրանի անմիջական հարևանությամբ, ինչի պատճառով էլ Թեհրանը երաշխիքներ է պահանջում Հայաստանի իշխանություններից։ Թույլ տվեք հարցը կոշտ ձևակերպել. արդյո՞ք Հայաստանի նման երկիրը կարող է իրատեսորեն թույլ չտալ Միացյալ Նահանգներին օգտագործել իր ներկայությունը Հայաստանում՝ ընդդեմ Իրանի։
– Իհարկե ոչ: Միացյալ Նահանգները Հայաստանը դիտարկում է որպես ամերիկյան ուժի գործիք, այլ ոչ թե որպես ինքնանպատակ։ Դրա համար նույնիսկ կա մի տգեղ բառ կամ տերմին, որը կոչվում է «աշխարհաքաղաքական հենակետ» (geopolitical pivot): Սա մի բառ է, որը Բժեզինսկին օգտագործում էր 1990-ականներին՝ նկատի ունենալով մի վայր, որը Ամերիկային չի հետաքրքրում, բայց որն օգտագործում է։ Այն օգտագործում է Ռուսաստանին կամ Իրանին թուլացնելու համար։ Ուկրաինան էլ էր նրա ցանկում, իրականում Ադրբեջանը ևս նրա այդ ցանկում էր, որովհետև Միացյալ Նահանգները Հարավային Կովկասը միշտ դիտարկել է որպես Ռուսաստանին կամ Իրանին մարտահրավեր նետելու վայր։
Ամենայն հարգանքով, բայց ասեմ՝ ցանկացած ճանապարհ, որի վրա Միացյալ Նահանգների նախագահը ցանկանում է դնել իր սեփական անունը, պետք է ընդունել որպես ԱՀԱԶԱՆԳ: Մենք երբեք չպետք է ունենանք մի նախագահ, ով իր անունն է դնում որևէ բանի վրա։ Սա ամբողջությամբ հակասում է քաղաքականության ողջամտությանը։ Եվ որ Հայաստանն ասի՝ մենք կունենանք «Թրամփի ուղի՞»… Աստված իմ, երբ Թրամփն ագրեսիվ պատերազմ է սանձազերծել Իրանի դեմ, ինչպե՞ս կարելի է ակնկալել, թե Իրանը գոհ կլինի «Թրամփի ուղուց»:
Մի մարդ, ով հայտարարում է, թե մտածում է Իրանը երկրի երեսից ջնջելու մասին: Ինչո՞ւ պետք է Հայաստանը կամավոր ներքաշվի նման իրավիճակի մեջ: Դա պարզապես անհավանական միամտություն կլինի:
Եվ պարոն Թրամփի ամբողջ մտածելակերպը, երբ նա ուզում է իր սեփական անունը դնել այդ ճանապարհի վրա… ո՞ւմ տեղն է նա իրեն դրել, ո՞վ է նա իրեն երևակայում՝ թագավոր Դոնա՞լդ: Դա այնքան տարօրինակ է, այնքան արտառոց: Իմ տեսանկյունից՝ դա ուղղակի զզվելի է։ Որպես ամերիկացի քաղաքացի՝ ես չեմ ուզում, որ իմ սեփական նախագահը վարվի միապետի, կայսրի կամ շահի պես: Ես ուզում եմ, որ իմ նախագահը գործի որպես սահմանադրական գործիչ: Եվ եթե Հայաստանում տեսնում եք, որ Միացյալ Նահանգների նախագահը ցանկանում է իր սեփական անունը դնել ինչ-որ բանի վրա, ու հետո էլ 99 տարվա իրավունք վերցնել դրա նկատմամբ… Դուք կատակո՞ւմ եք: Հերիք է, խնդրում եմ, եկեք հասուն մարդկանց պես մտածենք, անկեղծորեն, հատկապես, եթե սիրում ենք Հայաստանը, ինչպես որ ես եմ սիրում:
– Այսինքն՝ Դուք կարծում եք, որ «Թրամփի ուղին» աշխարհաքաղաքակա՞ն նախագիծ է։ Այն տնտեսապես շահութաբեր և կենսունակ նախագիծ չի՞ լինի Հայաստանի համար, քանի որ Հայաստանի իշխանությունները պնդում են, թե դրանից բազմաթիվ օգուտներ ենք ստանալու։
– Դե, առաջին բանը, որ նրանք պետք է հարցնեն, այն է, թե ինչո՞ւ է դրա վրա Թրամփի անունը, որովհետև հասուն մարդիկ իրենց այդպես չեն պահում։ Այնպես որ, սա առաջին հարցն է, որը ես կտայի։
– Այսինքն՝ Դուք շահութաբեր առևտրի որևէ հեռանկար չե՞ք տեսնում։
– Ես տեսնում եմ, որ Միացյալ Նահանգները դաժան ագրեսիայի պատերազմ է սանձազերծել ձեր հարևանի դեմ: Այն դեռևս գտնվում է այդ պատերազմի մեջ։ Թրամփը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի ամբիոնից հայտարարել է, որ ինքը դժվարին որոշում ունի. արդյոք նա պետք է Իրանը մեծ տերությո՞ւն դարձնի, թե՞ ոչնչացնի այդ երկիրը։ Ես կցանկանայի, որ Հայաստանի ժողովուրդն ինքն իրեն հարց տա՝ արդյո՞ք սա է ձեր դաշնակիցը։ Արդյո՞ք սա նա է, ում հետ դուք կապում եք ձեր ապագան: Սա այն հարցն է, որը ես կբարձրացնեի:
– Պրոֆեսոր, մի քանի ամիս առաջ ձեր հարցազրույցներից մեկում նշել էիք, որ ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը (ԿՀՎ) խաղեր է խաղում Հարավային Կովկասում և Հայաստանում։ Ի՞նչ նկատի ունեիք՝ դա ասելով, և ո՞րն է այդ վարչության նման գործունեության նպատակը։ Հիշեցնեմ, որ չորս տարի առաջ ԿՀՎ-ի նախկին տնօրեն Ուիլյամ Բըրնսն այցելել էր Հայաստան։ Այցը լայնորեն քննարկվեց, և միգուցե հենց այդ այցն էր, որ ուժեղացրեց ԿՀՎ-ի գործունեությունը Հայաստանում։
– Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների արտաքին քաղաքականությունն այն է, ինչը կոչվում է գերակայության, գերիշխանության կամ հեգեմոնիայի արտաքին քաղաքականություն: ԱՄՆ-ը այն գաղափարն ունի, որ պատերազմի մեջ է Ռուսաստանի և Չինաստանի դեմ, և, որ ինքը պետք է գերիշխի այդ երկու տերությունների նկատմամբ։ Եվ այդ նպատակին հասնելու համար ԱՄՆ-ը օգտագործում է հիբրիդային պատերազմի գործիքը, կիրառում է տնտեսական պատժամիջոցներ, օգտագործում է սպառնալիքներ, կաշառք և ռեժիմի փոփոխության գործողություններ: Այն միջամտում է այլ երկրների ընտրություններին, ռազմական բազաներ է տեղադրում աշխարհի 80 երկրներում և գնում պատերազմների, ինչպես Իրանի դեպքում՝ սկսված փետրվարի 28-ից:
Այսպիսով, սա հիբրիդային պատերազմ է՝ տնտեսական, ռազմական, բացահայտ, գաղտնի և ֆինանսական բաղադրիչներով։ Եվ, անշուշտ, ԿՀՎ-ն գործում է ձեր ողջ տարածաշրջանում և ամբողջ աշխարհում։ Եվ դա ամերիկյան արտաքին քաղաքականության գլխավոր ուժն է, որովհետև ԱՄՆ-ի նման կայսրության համար շատ ձեռնտու և հարմար է ունենալ սեփական կառավարության ստվերային՝ գաղտնի հատված: Այն, ճիշտ է, իրականում այնքան էլ գաղտնի չէ. բոլորն էլ տեսնում են դրա գործունեությունը, բայց պաշտոնապես ամեն ինչ հերքվում է նրանց կողմից: Ոչ ոք չի վերահսկում այն, ոչ ոք բացահայտ չի ասում, թե կոնկրետ ինչով է զբաղված ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը։ Այն հանրային դարձնելու կարիք էլ չկա, քանի որ այնտեղ ամեն ինչ խիստ գաղտնի է: Իսկ եթե հանկարծ ինչ-որ մեկը գաղտնազերծի տեղեկատվությունը, նրան մեծ գլխացավանքներ են սպասվում, մեծ խնդիրների մեջ է հայտնվում:
Ես որևէ ներքին տեղեկատվություն չունեմ։ Հավատացեք, ես պարզապես դրսից եմ հետևել սրան արդեն 50 տարի։ Բայց սա ամենուր տարածված երևույթ է: Եվ, բնականաբար, Հարավային Կովկասը վաղուց Միացյալ Նահանգների կողմից դիտարկվում է որպես ձեր հարևանների դեմ ուղղված ռազմավարական գործողությունների թատերաբեմ՝ ոչ թե Հայաստանի համար, այլ գլխավորապես Ռուսաստանի կամ Իրանի դեմ պայքարելու նպատակով:
– Պրոֆեսոր, քանի որ մենք 20 րոպե ունենք, եզրափակելով մեր զրույցը՝ կցանկանայի անդրադառնալ հայ հասարակությանը հուզող խորը մարդկային ողբերգությանը: Ե՛վ հայկական, և՛ երբեմն ադրբեջանական ղեկավարությունը խոսում է տարածաշրջանում ձևավորվող խաղաղության մասին։ Ըստ Ձեզ, ինչպե՞ս կարող ենք անկեղծորեն խոսել խաղաղության մասին, երբ տասնյակ հայ գերիներ, Լեռնային Ղարաբաղի ռազմական և քաղաքական ղեկավարությունն անօրինական կերպով պահվում են Բաքվի բանտում, երբ Բաքվի կողմից Հայաստանի նկատմամբ ճնշում է գործադրվում Սահմանադրությունը փոխելու համար, երբ պատմական նարատիվները, մեր ինքնությունն է խեղաթյուրվում նրանց կողմից, արշավ է հրահրվում հայկական եկեղեցու դեմ, երբ հակահայկական հռետորաբանությունն ու ատելության խոսքը շարունակվում են։ Իրական խաղաղությունն այս տե՞սքն ունի:
– Ոչ, խաղաղությունն այդպիսի տեսք չունի: Խաղաղությունն իրականում կարող է ծնվել միայն տարածաշրջանում համագործակցության միջոցով։ Ինչպես ասացի, և ինչպես գիտի Հայաստանում յուրաքանչյուր ոք, դուք 10,000 տարի շարունակ գտնվել եք հարուստ քաղաքակրթության կենտրոնում՝ լինելով աշխարհի ամենահին մշակույթներից մեկը։ Բայց դա գեղեցիկ տարածաշրջան է, և երկար ժամանակ խոշոր կայսրությունների կողմից այն պայքարի առարկա՝ կռվախնձոր է դարձել։
Կարծում եմ, որ գոյություն ունի ընդհանուր շահ. իրականում Վրաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ընդհանուր շահն է՝ անընդհատ չօգտագործվել դրսի կայսրությունների կողմից՝ ոչ Միացյալ Նահանգների, ոչ Ռուսաստանի, ոչ Իրանի, ոչ էլ այլ երկրների կողմից, այլ պետք է լինել անկախ, ինքնիշխան երկրներ: Հարցն այն է, թե ինչպես հասնել դրան։ Ես չեմ հավատում, թե դա պետք է արվի խաղեր խաղալով՝ ասելով՝ «Օ՜, հիմա մենք Եվրոպա ենք», «Օ՜, հիմա Միացյալ Նահանգներն է մեր դաշնակիցը», «Օ՜, հիմա մենք «Թրամփի ուղի» ունենք»։ Սա չի ապահովելու ձեր ապագան։
Այն, ինչը կարող է ապահովել ձեր ապագան, հարևանների հետ դիվանագիտությունն է։ Կարծում եմ, որ կա վեց երկիր, որոնք վճռորոշ են այդ դիվանագիտության մեջ. իհարկե, Հարավային Կովկասի երեք երկրները՝ Հայաստանը, Վրաստանը և Ադրբեջանը, և երեք խոշոր հարևանները՝ Թուրքիան, Ռուսաստանը և Իրանը։ Նրանցից ոչ մեկը չի գնալու։ Նրանցից ոչ մեկին չի կարող մի կողմ հրել Միացյալ Նահանգները կամ Ռուսաստանը: Մենք չենք ուզում, որ Հայաստանը դառնա պատերազմական գոտի՝ ունենալով «Թրամփի միջանցք» կոչվող մի բան, այն էլ՝ Աստված իմ, երբ Թրամփը պատերազմի մեջ է Իրանի հետ. խնդրում եմ, զգույշ եղեք:
Այնպես որ, նստեք, վարեք դիվանագիտություն, գիտնականների փոխանակում արեք, երիտասարդների փոխանակումներ, մշակութային միջոցառումներ, մարզական միջոցառումներ անցկացրեք։ Փորձեք գտնել խաղաղ կյանք հանուն ապագայի առաջ շարժվելու համար, բայց արեք դա հարևանների հետ միասին և հույս մի՛ դրեք 5000 կամ 10 000 մղոն հեռավորության վրա գտնվող ինչ-որ հրաշքի վրա։ Դա տեղի չի ունենա։
– Պրոֆեսոր, ըստ Ձեզ, ինչո՞ւ մեր գերիները դեռևս ազատ չեն արձակվում։
-Ես չգիտեմ, և ես ներգրավված չեմ դրանում: Բայց ձեր տարածաշրջանում մեծ լարվածություն կա: Իսկ նրանց ազատ արձակման հասնելու ձևն այդ լարվածությունը նվազեցնելն է: Դա դժվար աշխատանք է: Դա նշանակում է շատ երկխոսություն, ակտիվ դիվանագիտություն: Այն չի լուծվի ԱՄՆ-ի կամ ԵՄ-ի լծակների միջոցով: Այն պետք է լուծվի հենց ձեր սեփական հարևանության շրջանակում:
– Այսինքն՝ կարծում եք, որ խնդիրները պետք է լուծվեն մեր տարածաշրջանում՝ տարածաշրջանային պետությունների կողմի՞ց:
– Ճիշտ այդպես: Սա է հիմնական բանալին։
– Պրոֆեսոր, շնորհակալություն մեզ հյուրընկալվելու համար:
https://168.am/2026/10/06/2493486.html
https://www.youtube.com/watch?v=UyWck55JnFs
***
ԱՄՆ-Ն ՄԵԾ ՃՆՇՈՒՄ Է ԳՈՐԾԱԴՐԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՎՐԱ, ՈՐՊԵՍԶԻ ՍՏԻՊԻ ՆՐԱՆ ԶԻՋՈՒՄՆԵՐԻ ԳՆԱԼ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՐՑՈՒՄ
Ամերիկացի հայտնի փորձագետ Մայքլ Ռուբինը հանդես է եկել սենսացիոն հայտարարությամբ
Կարդալ ավելին․
https://thirdforceplus.blogspot.com/2025/06/blog-post_7.html
***
"ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՅԵՐԻ ԱՐՏԱՔՍՈՒՄԸ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՑ ԲԽՈՒՄ ԷՐ ԱՄՆ-Ի ՇԱՀԵՐԻՑ"
Նման հայտարարությամբ հանդես է եկել ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի նախկին խորհրդական Արսեն Խառատյանը
Կարդալ ավելին․
https://thirdforceplus.blogspot.com/2026/09/blog-post_19.html
https://thirdforceplus.blogspot.com/2025/09/blog-post_27.html
